فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥ - شرط اذن امام در احياى زمينهاى موات آية اللّه سید حسن طاهرى خرم آبادى
قاضى در مهذّب (١١)همين است و صاحب كتاب سرائر (١٢)و اصباح الشيعه (١٣)نيز بر آن تصريح كردهاند.
برخى از كسانى كه مانند شيخ مفيد در مقنعه، شيخ طوسى در خلاف و قاضى در مهذّب، اذن امام(ع) را معتبر مىدانند، حكم زمان غيبت و چگونگى صدور اذن از سوى امام(ع) يا سقوط آن و مباحث ديگر مربوط به آن را ذكر نكردهاند، ولى بيشتر فقها حكم زمان غيبت را مطرح كرده و هر كدام نظرى را برگزيدهاند كه اكنون به آنها اشاره مىكنيم:
الف. تصرف شيعيان در تمامى اموال يا فقط زمين در زمان غيبت، مطلقاً حلال است؛ چنانكه سلاّر در كتاب مراسم، پس از نقل جايز نبودن تصرف در انفال بدون اذن امام مىگويد: «در اين زمان (حال غيبت) آنچه را كه ما در آن تصرف مىكنيم، ائمه(ع) از راه كرامت و بخشش براى ما شيعيان حلال شمردهاند». (١٤)
شهيد در كتاب بيان مىگويد: «در صورت حضور امام(ع) تصرف در هيچ يك از اين اموال بدون اذن او جايز نيست و اگر كسى تصرف كند گناهكار و ضامن است؛ اما در صورت غيبت امام(ع) ظاهراً ائمه(ع) اين تصرّفات را براى شيعيان جايز دانستهاند». (١٥)
در كتاب الجامع للشرايع آمده است: «در زمان غيبت امام(ع)، تصرف در زمين انفال، مباح است؛ ولى اگر امام(ع) حضور داشته باشد به رأى خود عمل مىكند». (١٦)
(١١) المهذّب، ج٢، ص٣١، كتاب إحياء الموات.
(١٢) السرائر، كتاب الخمس، ج١، ص٤٩٧ و در كتاب البيع دربحث خريد و فروش آبها و چراگاهها و نيز احكام اراضى، ج٢، ص٣٧٤ و ٣٨١ ـ ٣٨٢.
(١٣) إصباح الشيعه، تحقيق شيخ ابراهيم بهادرى، مؤسسة الامام الصادق(ع)، كتاب إحياء الموات، ص ٢٥١.
(١٤) المراسم، كتاب الخمس، ص١٤٢.
(١٥) البيان، ص٢٢١.
(١٦) الجامع للشرايع، في احكام الأرضين، ص١٤٢.