فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٠ - اجماع در انديشه شيعى جعفر ساعدى

٤. اجماع قولى و عملى

اجماع قولى، اجماع مجتهدان در يك فتوا است.

اجماع عملى عبارت است از عمل واحد مجتهدان در يك مسأله كه گاهى از آن به سيره عُلما تعبير مى‌شود.

٥. اجماع سكوتى و صريح

اجماع سكوتى عبارت است از تصريح برخى عالمان يك عصر به فتوايى در يك مسأله و سكوت ديگران پس از آگاهى از اين فتوا.

اجماع صريح، عكس آن است؛ يعنى تصريح تمام عالمان، به فتواى خويش و اعلامشان از توافق خود با ديگر عالمان است.

٦. اجماع تقديرى

اجماع تقديرى، فرض حصول اجماع در صورت حصول امر ديگر است؛ مانند اجماع بر لزوم عمل به احتياط در صورت انسداد باب علم و علمى در بسيارى از مسائل فقهى.

اكنون به تقسيم (٤٨)ديگرى از اجماع به جهت مبنايى كه آن اجماع بر آن بنا شده است مى‌پردازيم:

١. اجماع تشرّفى

عبارت است از اجماعى كه مبناى آن، تشرّف يكى از عالمان برجسته به خدمت امام (ع) در عصر غيبت است كه طى اين تشرف، حكم شرعى مسأله‌اى را از امام (ع)