اين حقيقت، معناي صحيح جامعيت دين را تبيين مي‌کند، زيرا اولاً از منظر اسلام، خداوند حاكم بر جهان و انسان است و تعيين وظايف بندگان در حيطة اختيارات اوست. ثانياً اسلام ميان زندگي دنيا و زندگي آخرت پيوستاري را ترسيم مي‌کند كه بر اين اساس، آثار رفتارها و اعمال انسان در بهروزي يا سيه‌روزي او در زندگي آينده‌اش در همين دنيا و نيز در تكامل يا انحطاط او در آخرت نقش دارند. به دليل همين تأثير رفتارهاي اختياري انسان در كمال نهايي و سعادت ابدي است که اين دسته از رفتارهاي انسان رنگ ارزشي به خود مي‏گيرند، و از همين منظر وارد حوزة دين مي‌شوند. همين رابطة تنگاتنگ موجب مي‌شود تا از دين انتظار داشته باشيم كه درباره آنها قضاوت كند و نسبت به تأثير رفتارها در نتايج ابدي آنها در آخرت بشارت يا انذار دهد. کوتاهي در بيان اين دسته از مسائل نقصي براي دين به حساب مي‌آيد، و دين کامل بايد از اين منظر جامعيت داشته باشد. كوتاه سخن آن‏كه، وراي نتيجه دنيوي رفتارها، دين به آن جنبه از نتايج رفتارها نظر دارد كه موجب سعادت يا شقاوت ابدي مي‏شود[١]. بنابراين همة عرصه‌هاي رفتاري انسان که به نوعي در حيطة عمل اختياري او قرار مي‌گيرند و با سعادت يا شقاوت او مربوط مي‌شوند زيرمجموعة احكام و ارزشهاي

[١] ر.ک: همان، ص ٥٧ـ٥٨.