دين محسوب مي‌شوند. دين از آن نظر که همه مسائل فردي و اجتماعي انسان را در برمي‏گيرد شامل روابط انسان با خدا، روابط انسان با انسان‏هاي ديگر در تمام عرصه‏هاي اجتماعي، تربيتي، مديريتي، اقتصادي، حقوقي، سياسي و بين‏المللي، و روابط انسان با طبيعت و محيط زيست مي‏شود و دربارة ارزش‌ها و بايد و نبايدهاي مربوط به آنها حکم و داوري مي‌کند.[١]

در اينجا ذکر دو نکته لازم است: اول آن‌که ما معتقد نیستیم همة مطالبي که بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شده است و تمام آنچه پیامبر و ائمه معصومین علیهم‌السلام بیان فرموده‌اند، به ما رسیده است. گرچه همة وحي قرآني بدون کم کاست در اختيار ماست، ولي ممکن است در بيانات پيامبرگرامي اسلام و ائمه معصومين صلوات‌الله‌عليهم‌اجمعين مطالب زیادی بوده که در حوادث مختلف و با انگيزه‌هاي گوناگون به دست ما نرسیده باشد. بنابراین آنچه از معارف اسلامي در اختیار ماست کل اسلام نیست. دومين نکته آن است که آنچه مورد ادعای ماست ـ و ما خود را نسبت به آن ملتزم می‌دانیم ـ اين است که در اسلام واقعی، دربارة همة افعال اختياري انسان و رابطة آنها با هدف نهايي خلقت مطالبی کلی گفته شده است که با استناد به آن‌ها می‌توان همة احکام جزئی مربوط را استخراج و استنباط کرد؛ و هر کس به مباني، مقدمات، و روش‌هاي استنباط آگاه‌تر باشد، بهتر می‌تواند این کار را انجام دهد و فهم او

[١] ر.ک: همان، ص ١٩.