دربارة دين به معناي «محتواي کتاب و سنت» و «دين الهي حق» دو نگاه مي‌توان داشت، که بر اساس هر يک از آنها، رابطة دين با اصطلاحات مختلف علم متفاوت خواهد شد. اولين نگاه اين است که دين در اين اصطلاحات اشاره به حقيقت نفس‌الامري دين باشد، و نه معرفت و شناخت انسان از آنها. بر اساس اين نگاه، نسبت دين با علم از جنس نسبت تباين خواهد بود. به تعبيري ديگر، دين در اين نگاه، هرچند مي‌تواند متعلَّق علم قرار گيرد، لکن خود از جنس علم و شناخت نيست، بلکه از جنس ديگر حقايق هستي است، و رابطه‌اش با علم رابطه‌اي معرفت‌شناختي است، مانند رابطه‌اي که حقايق فيزيکي يا متافيزيکي با نظريات مربوط دارند. نگاه دوم آن است که منظور از دين در اين دو اصطلاح را شناخت محتواي کتاب وسنت يا شناخت دين الهي حق بدانيم، البته شناختي که مطابق با واقعيت آنها باشد. در اين صورت، دين از جنس معرفت و علم خواهد بود و رابطة آن با اصطلاحات مختلف علم قابل سنجش است و مرزها، بلکه قلمروهايي مشترک با آنها خواهد يافت، که اغلب از جنس رابطة عموم و خصوص من‌وجه[١]است. تنها استثناء در اين مورد، رابطة اين دو اصطلاح دين با يکي از اصطلاحات علم به معناي

[١] رابطة ‌عموم و خصوص من وجه به رابطة ميان دو مفهوم گفته مي‌شود که در بعضي از مصاديقشان مشترک باشند، مانند رابطة ميان مفهوم‌هاي عالِم و متقي، زيرا برخي از عالمان متقي‌اند، ولي برخي ديگر متقي نيستند، همان‌طور که برخي از متقيان عالم نيستند.