خيزهايي همراه بوده، و از اشتباهاتي گاه بزرگ و کوچک خالي نبوده است، سؤال اين است: آيا همة‌دستاوردهاي دانشمندان يک‌سره بيهوده و عبث بوده، و اسلام همة ‌آنها را باطل مي‌داند، و آيا پيامبر خاتم صلي‌الله‌عليه‌وآله و امامان معصوم صلوات‌الله‌عليهم‌‌اجمعين آمده‌اند تا جاي ايشان را بگيرند و مسائل تجربي زندگي انسان را سامان‌دهند؟! هيچ دليل عقلي يا نقلي بر اين مطلب وجود ندارد،‌ بلکه تشويق‌هاي موجود در منابع معتبر ديني بر آموختن علوم از غيرمسلمانان، خلاف اين مطلب را اثبات مي‌کنند. منابع ديني به دليل رسالت ويژه‌اي که بر عهده دارند و بار گران‌سنگ هدايت بشريت به سرمنزل مقصود و کمال و سعادت حقيقي را بر دوش مي‌کشند، متکفل بيان بسياري از مسائل متغير علوم نشده‌اند، و آنها را به ديگر ابزارهاي شناخت، مانند عقل و حس، واگذاشته‌اند که خداوند در اختيار بشر قرار داده است. به همين دليل، آيات و رواياتي هم که به اين‌گونه مسائل پرداخته‌اند همه از نظر اعتبار سندي و وضوح دلالي در يک سطح نيستند، و آن دسته از آنها هم که قابل استناد باشند، همة‌ شرايط و قيود مسأله را بيان نکرده‌اند. بنابراين، تصور امکان استخراج همه علوم از منابع وحياني و بسنده‌کردن به آن پنداري نامعقول، غيرمنطقي،‌ غيرعملي است. شيوه تحقيقات علماي اسلام از زمان‌هاي بسيار قديم نيز نشان مي‌دهد که ايشان به روش نقلي اکتفا نکرده، از روش‌هاي عقلي و تجربي در علوم مربوط استفاده مي‌کردند، تا آنجا که برخی ادعا کردهاند: آشنايي اروپاييان با روش تجربي، تحت تأثير تحقيقات دانشمندان مسلمان بوده است.