و در همان كتاب‌[١] است كه خطيب از انس روايت كرده كه گفت: رسول خدا ص فرمود: هيچ بنده‌اى از خدا نمى‌ترسد و پروايى كه حق او است نمى‌دارد، مگر وقتى كه يقين داشته باشد آنچه به او رسيده ممكن نبوده كه نرسد و آنچه كه به او نرسيده ممكن نبوده و قرار نيست كه برسد.

مؤلف قدس سره: در بيان قبلى ما گذشت كه چگونه معناى دو حديث اول از آيه شريفه استفاده مى‌شود. و اما حديث سوم در حقيقت تفسير آيه به لازمه معناى تقوا است نه خود معناى آن، و اين خود واضح است.

و در تفسير برهان‌[٢] از ابن شهرآشوب، از تفسير وكيع از عبد خير روايت آورده كه گفت: من از على بن ابى طالب ع از كلام خداى عز و جل كه فرموده:(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ) پرسيدم، فرمود: به خدا سوگند جز بيت رسول اللَّه ص كسى به اين دستور عمل نتواند كرد، اين ما اهل بيت اوئيم كه دائما بياد خدائيم و هرگز فراموشش نمى‌كنيم و اين مائيم كه شكرش را بجاى آورده و كفرانش نمى‌كنيم و اين مائيم كه او را اطاعت كرده، هرگز نافرمانيش نكرده‌ايم. و وقتى اين آيه نازل شد، اصحاب عرضه داشتند: ما طاقت اين تكليف را نداريم. لذا خداى تعالى اين آيه را نازل كرد:(فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ)[٣] وكيع سپس جمله‌(مَا اسْتَطَعْتُمْ) را معنا كرده به ما اطقتم يعنى هر قدر كه طاقت داريد.

(تا آخر حديث).

و در تفسير عياشى‌[٤] از ابى بصير روايت آورده كه گفت: از امام صادق ع از معناى كلام خداى عز و جل كه فرموده:(اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ) پرسيدم، فرمود: اين آيه به وسيله آيه‌(فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ) نسخ شده است.

مؤلف قدس سره: از روايت وكيع چنين استفاده مى‌شود كه منظور امام صادق ع هم از نسخ شدن آيه، نسخ اصطلاحى نيست، بلكه مراد بيان مراتب تقوا است. و اما نسخ به معناى اصطلاحيش كه از بعضى مفسرين نقل شده، مخالف با ظاهر قرآن شريف است‌

[١] در المنثور ج ٢ ص ٦٠.

[٢] تفسير برهان ج ١ ص ٣٠٤ ح ٣.

[٣] پس از خدا پروا بداريد، هر قدر كه مى‌توانيد.

[٤] تفسير عياشى ج ١ ص ١٩٤.