را تغيير داد، مى‌فهميم كه منظور از جمله اتبعوك اعم از پيروان حقيقى و صورى است، (توضيح اينكه آيات شريفه سخن از چهار گروه دارد: ١- پيروان حقيقى عيسى تا قبل از اسلام ٢- پيروان اسمى او كه به مناسبت گروه قبل، به آنها هم پيرو مى‌گوئيم ٣- كفار يعنى يهود كه هيچگاه به آن جناب ايمان نياوردند ٤- مسلمانان واقعى كه به عيسى بن مريمى ايمان دارند كه به آمدن خاتم انبياء ص بشارت داده است مترجم )، اكنون مى‌گوئيم: اگر منظور از جمله:(الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ) عين گروه دوم بود، بايد به همان عنوان قبلى يعنى اتبعوك ذكر شوند و جايى براى تغيير عنوان نبود، و از اينكه عنوان را تغيير داد مى‌فهميم منظور گروه چهارم است. و در نتيجه تفوق بر يهود براى نصاراى اسمى كنونى هم ثابت است.

در اين ميان وجهى ديگر نيز هست و آن اين است كه بگوئيم: مراد از جمله:(الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ)، (همه در مجموع) نصارا و مسلمين است و آيه شريفه مى‌خواهد خبر دهد از اينكه يهود تا روز قيامت ذليل و توسرى خور هر كسى است كه معتقد باشد به اينكه پيروى از عيسى ع واجب است، عين همان بيانى كه قبلا ذكر شده، و اگر كاملا دقت شود اين وجه از بهترين وجوه در توجيه آيه شريفه است.

(ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ) خداى تعالى در اين خطاب عيسى ع و پيروانش و كافران به دعوتش را، مجموعا مخاطب قرار داده، مال كار همه در روز قيامت را، بيان نموده و با اين بيان، داستان عيسى ع از حين بشارت به مادرش تا عاقبت كارش و سرگذشتش را خاتمه مى‌دهد.

(فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذاباً شَدِيداً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ ...) ظاهرا اين آيه به شهادت اينكه حرف فاء در اولش آمده متفرع است بر جمله:

(فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ...)، البته تفرع تفصيل بر اجمال. و خلاصه مى‌خواهد همان جمله كوتاه را بشكافد.

پس اين آيه بيانى است براى حكم عذابى كه خداى تعالى در باره يهود در روز قيامت مى‌راند، البته يهوديانى كه كافر شدند. و نيز بيانى است براى حكم پاداشى كه در باره مؤمنين در آن روز مى‌راند، و آن اين است كه اجرشان را بدون كم و كاست مى‌دهد.

ليكن از آنجايى كه در آيه شريفه عذاب دنيا هم آمده، معلوم مى‌شود آيه متفرع بر خصوص:(فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ...) نيست، بلكه متفرع بر مجموع‌(وَ جاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ...) است. در نتيجه دلالت مى‌كند بر اينكه‌