ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٤٣ - معناى مبارك بودن و هدايت بودن بيت الله الحرام

و اين كلمه هر چند در بركات دنيوى و اخروى (هر دو) استعمال مى‌شوند، الا اينكه از ظاهر مقابل قرار گرفتنش با جمله‌(هُدىً لِلْعالَمِينَ) بر مى‌آيد كه: مراد از آن افاضه بركات دنيوى است، كه عمده آن وفور ارزاق و بسيار شدن انگيزه‌ها براى عمران و آباد كردن آن، با حضور و تجمع در آن براى زيارت و عبادت و نيز انگيزه‌ها براى احترام آن است.

در نتيجه، برگشت معناى اين آيه، به معناى آيه زير است كه مى‌فرمايد:(رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ)[١].

اين بود معناى مبارك بودن بيت، و اما هدايت بودنش به اين است كه خداى تعالى با تاسيس آن و تشريع عباداتى در آن، سعادت آخرتى مردم را به ايشان نشان دهد و علاوه بر آن ايشان را به كرامت و قرب خدا برساند. و بيت الحرام از روزى كه به دست ابراهيم ساخته شد، اين خاصيت هدايت را داشته و همواره مقصد قاصدان و معبد عابدان بوده است.

قرآن كريم هم دلالت مى‌كند بر اينكه حج و مراسمش براى اولين بار در زمان ابراهيم ع و بعد از فراغتش از بناى آن تشريع شد و خداى تعالى در اين باره فرمود:(وَ عَهِدْنا إِلى‌ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ)[٢].

و نيز در خطاب به ابراهيم مى‌فرمايد:(وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى‌ كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ.)[٣] و اين آيه به طورى كه ملاحظه مى‌كنيد دلالت دارد بر اينكه اين اعلام و دعوت با اجابت عموم مردم، چه نزديكان و چه مردم دور از عشاير و قبايل روبرو خواهد شد و نيز قرآن دلالت مى‌كند بر اينكه اين شعار الهى تا زمان شعيب، بر استقرار و معروفيتش در بين مردم باقى بوده است. براى اينكه در گفت و گويى كه از موسى و شعيب حكايت مى‌كند، از قول شعيب مى‌فرمايد:

(إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ عَلى‌ أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِكَ)

[١] اى پروردگار ما، من ذريه خودم راى در ذره‌اى خشك و بى‌گياه، نزد بيت الحرامت سكونت دادم. اى پروردگار ما، تا نماز بپا دارند. پس دلهايى از مردم راى متمايل به سويشان كن، و از ميوه‌ها روزيشان ده، باشد كه شكرگزارى كنند. سوره ابراهيم، آيه ٣٧ .

[٢] ما به ابراهيم و اسماعيل عهد كرديم كه بايد خانه مرا براى طواف كنندگان و اهل اعتكاف، و ركوع و سجود پاك سازيد. سوره بقره، آيه ١٢٥ .

[٣] مراسم حج راى در مردم اعلام كن، تا از هر نقطه دور، پاى پياده و بر مركب‌هاى لاغر نزدت آيند.

سوره حج، آيه ٢٧ .