ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٠٢ - اشاره به توحيد افعالى، در بيان معناى اينكه اهل كتاب جز خودشان كسى را گمراه نمىكنند

حقند عينا ضلالت خودشان است، ضلالتى كه خودشان به آن توجه ندارند.

اين از نظر انحراف باطنى و همچنين از نظر عمل، اگر فرضا بتوانند در دل شخصى از مؤمنين القاى شبهات نموده، گمراهش كنند، در حقيقت اول خود را گمراه كرده‌اند، براى اينكه انسان هيچ عمل خير و شرى را انجام نمى‌دهد مگر به نفع و ضرر خودش، هم چنان كه فرمود:

(مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها، وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ)[١].

و آن مؤمنينى هم كه با اضلال اهل كتاب و وساوس آنان گمراه شده‌اند، در حقيقت گمراهيشان در اثر اعمال زشت خودشان است نه اثر اضلال، چون شومى عمل و اراده آدمى است كه به اذن خدا گريبانگير او مى‌شود و او را به كفر مى‌كشد، هم چنان كه فرمود:(مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ، وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ)[٢].

و نيز فرموده:(وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ، وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ) [٣]، كه ما در تفسير آيه:

(حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ)[٤] در جلد دوم عربى اين كتاب بحثى در باره خواص اعمال كرديم.

و اين مطلبى كه يادآور شديم يكى از معارف قرآنى است كه از لوازم توحيد افعالى است. و توحيد افعالى از فروعات عموميت حكم ربوبيت و ملاك است و با همين توحيد افعالى است كه انحصار مستفاد از جمله و گمراه نمى‌كنند مگر خود را و خود نمى‌فهمند را مى‌توان توجيه كرد، (توضيح اينكه توحيد افعالى كه يكى از عقائد اصولى اسلام است، عبارت است از اينكه هر اثرى و هر عملى از هر فاعل و مؤثرى سر بزند، به اذن خداى تعالى و تحت ربوبيت او انجام مى‌پذيرد، علامه مؤلف رضوان اللَّه عليه كه در همين ايام به لقاء اللَّه پيوست، در توضيح اين معنا در درس فلسفه‌اش مى‌فرمود: سردى هندوانه و گرمى عسل مانند دو همسايه هندوانه و عسل‌

[١] هر كس عمل صالحى كند به نفع خودش و هر بدى كند به ضرر خود كرده، پروردگار تو نسبت به بندگان ستمگر نيست. سوره حم سجده، آيه ٤٦ .

[٢] كسى كه كفر بورزد به ضرر خودش است و كسى كه عمل صالح كند، اين طائفه براى خود و به نفع خود زمينه مى‌سازند. سوره روم، آيه ٤٤ .

[٣] آنچه مصيبت بر سر شما مى‌آيد به خاطر اعمالى است كه به دست خود كرده‌ايد، تازه خدا اثر سوء بسيارى از گناهانتان را محو ميكند و شما نمى‌توانيد با اين نافرمانيهاى خود، خدا را در زمين ناتوان كنيد و شما غير از خدا نه سرپرستى داريد و نه ياورى. سوره شورا آيه ٣١ .

[٤] سوره بقره، آيه ٢١٧ .