ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٣١ - نقش مهم انبياء(ع) در اصلاح و رفع نواقص نظامهاى حكومتى

از آن بى‌نياز نبوده است، بهترين بيان و كامل‌ترين آن در اثباتش اين آيه است، كه بعد از شرح داستان طالوت مى‌فرمايد:(وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ)[١]. كه در سابق گفتيم چگونه اين آيه شريفه به وجهى بر مدعاى ما دلالت مى‌كند.

و در قرآن كريم آيات بسيارى است كه متعرض ملك (بضمه ميم) يعنى ولايت و وجوب اطاعت والى و مسائلى ديگر مربوط به ولايت شده است، و آياتى ديگر است كه ملك و ولايت را موهبت و نعمت شمرده، مثلا مى‌فرمايد:(وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً)[٢] و يا مى‌فرمايد:(وَ جَعَلَكُمْ مُلُوكاً، وَ آتاكُمْ ما لَمْ يُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ)[٣]، و يا فرموده:

(وَ اللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشاءُ)[٤] و آياتى ديگر از اين قبيل.

چيزى كه هست قرآن مساله سلطنت و حكومت را به شرطى كرامت خوانده كه با تقوا توام باشد، چون در بين تمامى امورى كه ممكن است از مزاياى حيات شمرده شود كرامت را منحصر در تقوا نموده:(يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‌ وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ)[٥].

و چون حساب تقوا تنها به دست خدا است، هيچ كسى نمى‌تواند با ملاك تقوا بر ديگران بزرگى بفروشد، به همين جهت پس هيچ فخرى براى احدى بر احدى نيست، براى اينكه اگر كسى بخواهد به امور مادى و دنيوى بر ديگران فخر كند كه امور دنيوى فخر ندارد، و قدر و منزلت تنها از آن دين است، و اگر بخواهد با امور اخروى فخر بفروشد كه آنهم به دست خداى سبحان است، (و به قول آن شاعر:

[١] و اگر نبود كه خدا بعضى از مردم را به وسيله بعضى ديگر دفع مى‌كند، مسلما زمين فاسد مى‌شد. و ليكن خداى تعالى در باره عالميان فضلى خاص دارد، و با دفع مردمى به وسيله مردمى ديگر از تباهى زمين جلوگيرى مى‌نمايد( سوره بقره آيه ٢٥١).

[٢] ما به آل ابراهيم سلطنتى عظيم داديم سوره نساء آيه ٥٤.

[٣] و شما را پادشاه كرد، و به شما سلطنتى داد كه به احدى از اهل عالم نداده بود( سوره مائده آيه ٢٠).

[٤] و خدا ملك خود را به هر كس كه بخواهد مى‌دهد( سوره بقره آيه ٢٤٧).

[٥] هان اى مردم ما شما را از يك نر و ماده آفريديم، و آن گاه دسته دسته و قبيله قبيله‌تان كرديم، تا يكديگر را بشناسيد، به درستى كه نزد خدا گرامى‌ترين شما با تقواترين شما است( سوره حجرات آيه ١٣).