علاوه بر اينكه مشركين كه اين شهادت عليه آنان است، اگر اصنام و ارباب اصنامى به عنوان شريك خدا اثبات مى‌كردند، به عنوان شفيع در درگاه خدا، و وسائطى بين او و خلقش اثبات مى‌كردند، هم چنان كه قرآن از ايشان حكايت كرده كه گفتند:(ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى‌)[١]، و حتى آنهايى هم كه به شرك خفى براى خدا شريك مى‌گيرند، مثلا در نماز و روزه خود هواى نفس، و يا اطاعت ما فوق، و يا مال، و اولاد، را هم دخالت مى‌دهند، در حقيقت به سببى كه خدا آن را سبب قرار داده تمسك مى‌كنند، و وقتى به آن سبب دست مى‌يابند آن را سببى مستقل در تاثير مى‌پندارند، و خلاصه سخن اينكه هر شريكى كه براى خدا مى‌پندارند زبان حالشان در اين شريك گرفتن اين است كه ما اينها را عبادت مى‌كنيم نه اينكه واقعا شريكند و وقتى خداى تعالى شهادت داد كه او براى خود شريكى نگرفته، دعوى مشركين باطل مى‌شود، كه عين همين بيان ما را، آيه شريفه زير آورده كه مى‌فرمايد:(قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ).[٢] زيرا همين كه خداى تعالى بفرمايد: من هيچ شريكى براى خود سراغ ندارم، دعوى مدعيان شرك، خود به خود باطل مى‌شود، چون قبلا ثابت شده كه هيچ چيزى در آسمانها و زمين بر خدا پوشيده نيست.

و در حقيقت اين شهادت خدا نيز مانند ساير اخبار، خبرى است كه از مصدر ربوبى و عظمت خدا صادر شده، مثل اين خبر كه مى‌فرمايد:(سُبْحانَهُ وَ تَعالى‌ عَمَّا يُشْرِكُونَ).[٣] و امثال اين آيات كه خبرى است از ناحيه خدا، چيزى كه هست در اين خبر انطباق معناى شهادت بر آن نيز ملاحظه شده، چون خبرى است كه در مورد دعوى آمده، و آورنده آن قائم به قسط است، و شهادت هم چيزى به جز خبر عادل، در مورد دعوى نيست.

پس اگر در آيه تعبير به شهادت را آورده، تفنن در كلام است، در نتيجه برگشت معناى آيه به اين است كه اگر در عالم هستى اربابى غير خدا مؤثر در خلقت و تدبير بود، و شركا و يا شفيعانى وجود داشت، خداى تعالى او را مى‌شناخت، و به وجودش شهادت مى‌داد، ولى او خبر داده كه براى خود هيچ شريكى سراغ ندارد.

[١] سوره زمر آيه ٣.

[٢] و بگو آيا به خدا از چيزى خبر مى‌دهيد كه خود او چنان چيزى سراغ ندارد، نه در آسمانها و نه در زمين. سوره يونس آيه ١٨.

[٣] او منزه و بلند مرتبه‌تر از اين شرك‌هايى است كه آنان مرتكب مى‌شوند. سوره يونس آيه ١٨.