...(يا صاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُما فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْراً، وَ أَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ، قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيانِ )[١].

و در جاى ديگر خطاب به يوسف مى‌فرمايد:(وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ)[٢].

و نيز مى‌فرمايد:(وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ)[٣].

باز در جاى ديگر از يوسف نقل فرموده كه در مناجاتش با خداى تعالى گفت:(وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ)[٤].

پس ملاحظه كرديد كه در تمامى اين موارد از داستان يوسف كلمه تاويل در حوادثى استعمال شده كه سرانجام رؤيا به آن حوادث منجر مى‌شود، و آنچه صاحب رؤيا در خواب مى‌بيند صورت و مثالى از آن حوادث است، پس نسبتى كه ميان آن حوادث و ميان رؤياها هست همان نسبتى است كه ميان صورت و معنا است، صورتى كه، معنا به آن صورت جلوه مى‌كند.

و به عبارت ديگر نسبتى است كه ميان حقيقت مجسم شده با مثال آن حقيقت است هم چنان كه در آياتى كه از داستان موسى و خضر (ع) نقل كرديم جريان از اين قرار بود و در آيه شريفه: (وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ إِذا كِلْتُمْ‌) ...(وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا) [٥] نيز از همين باب است.

از دقت در آيات قيامت به دست مى‌آيد كه در آن آيات نيز جريان بدين منوال است، و لفظ تاويل در آن آيات هم همين معنا را مى‌دهد، مثلا در آيه:

[١] و با يوسف دو جوان به زندان افتادند، يكى از آن دو نفر به يوسف گفت: من در خواب مى‌بينم براى ساختن شراب، انگور مى‌فشارم، ديگرى گفت: من هم در خواب ديدم كه بر بالاى سر، نانى راى حمل مى‌كنم و مرغان از آن نان مى‌خورند، حال بگو، تاويل اين دو رؤيا چيست؟ كه ما تو راى از نيكوكاران تشخيص داده‌ايم ...

يوسف گفت: اى دو رفيق زندانى من، يكى از شما از زندان نجات مى‌يابد، و ساقى شراب دربار مى‌گردد، و آن ديگرى بدار آويخته مى‌شود، و آن قدر بر بالاى دار مى‌ماند كه مرغان از گوشت سرش مى‌خورند، اين قضايى است كه در باره امرى كه مى‌پرسيد حتمى شده است. سوره يوسف آيه ٤١.

[٢] خداى تعالى تو راى نصيبى از تاويل احاديث آموخته است. سوره يوسف آيه ٦.

[٣] ما از اين كار غرضها داشتيم كه يكى از آنها اين بود كه او راى بهره‌اى از علم تاويل، احاديث بياموزيم. سوره يوسف آيه ٢١.

[٤] و خدايا تو مرا سهمى از تاويل احاديث آموختى. سوره يوسف آيه ١٠١.

[٥] سوره اسرى آيه: ٣٥.