ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٩٧ - سهم بزرگ جوامعى مانند روم، هند، چين و مصر و كه مسيحيت در آنها گسترش يافته، در اعتقاد به تثليث و ظهور لاهوت در ناسوت و مساله تفديه

همانطور كه مسيحيان آن را رمز آن مى‌دانند.

مستر فابر هم در كتاب خود (اصل الوثنيه)[١] مى‌گويد: ثالوث (سه تايى) را در بين هنديها نيز مى‌يابيم، آنها هم به اين عقيده معتقدند و خدا را مركب مى‌دانند از: برهما، و فشنو، و سيفا. و اين ثالوث را نزد بودائيان نيز مى‌بينيم، چون آنها هم مى‌گويند بوذ معبودى است داراى سه اقنوم و همچنين بوذيو (جنسيت) مى‌گويند جيفاء مثلث اقانيم است.

و سپس اضافه مى‌كند كه: چينى‌ها هم بوذه را عبادت مى‌كنند و آن را فو مى‌دانند، و مى‌گويند: فو سه اقنوم است، همانطور كه هنديها مى‌گفتند.

دوان، در همان‌[٢] كتاب مى‌گويد: كشيشان كليساى منفيس مصر براى مبتدئينى كه تازه مى‌خواهند دروس دينى را بياموزند از ثالوث مقدس اينطور تعبير مى‌كنند كه اولى دومى را خلق كرد و دومى سومى را، آن گاه هر سه يكى شدند بنام ثالوث مقدس. و روزى توليسو، پادشاه مصر از كاهن عصر خويش تنيشوكى خواهش كرد، اگر كاهنى بزرگتر از خودش و قبل از خودش سراغ دارد بگويد و نيز پرسيد: آيا بعد از او كاهنى بزرگتر از او خواهد بود؟ كاهن در پاسخ گفت: بله پيدا مى‌شود كسى كه بزرگتر است و او خداست كه قبل از هر چيز است.

و پس از او كلمه است و با آن دو روح القدس است. و اين سه چيز يك طبيعت دارند و در ذات واحدند. و از اين سه چيز، يك چيز نيروى ابدى صادر شده. پس برو اى فانى، اى صاحب زندگى كوتاه.

بونويك هم در كتاب خود (عقائد قدماء المصريين)[٣] مى‌گويد: عجيب و غريب ترين حرفها كه در ديانت مصريها انتشار عمومى پيدا كرده، اين است كه معتقدند به لاهوت كلمه، و اينكه هر چيزى و هر موجودى بواسطه كلمه آن موجود شده، و كلمه از اللَّه صادر شده، و در عين حال همان اللَّه است.

اين بود عين گفتار بونويك، كه انجيل يوحنا[٤] با آن آغاز شده است.

هيجين هم در كتاب خود (انگلو[٥] ساكسون) مى‌گويد: فارسيان متروس را، كلمه و واسطه و نجات بخش ايرانيان مى‌دانستند. و از كتاب ساكنان اروپاى قديم نقل مى‌كند

[١] ...؟

[٢] ...؟

[٣] ...؟

[٤] ...؟

[٥] ...؟