انبيا مى‌شود و نه همه مردم و امت‌ها. ليكن اين احتمال را جمله‌(قالَ فَاشْهَدُوا ...) از ذهن دور مى‌سازد. چون همه مى‌دانيم كه شهادت همواره عليه غير است. و همچنين جمله:(قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ ...) چون اگر پاى غير در ميان نبود بايد مى‌فرمود: قل آمنت باللَّه. پس معلوم مى‌شود كه از طرف خودش و امتش گفته آمنا . مگر اينكه كسى بگويد، اشتراك امت‌ها و پيامبرانشان از دو جمله: فاشهدوا ... و جمله‌(قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ) استفاده مى‌شود. و جمله و اخذتم هيچ چيزى در اين باره افاده نمى‌كند.(قالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ) ظاهر شهادت همانطور كه قبلا گذشت اين است كه عليه غير باشد، پس اين شهادت هم، شهادتى است از انبياء و هم شهادتى است از امت‌ها، و شاهد آن همانطور كه قبلا گفته شد جمله:(قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ ...) است. علاوه بر اين، سياق نيز بر اين معنا شهادت مى‌دهد، براى اينكه مى‌دانيم آيات مورد بحث در اين زمينه است كه عليه اهل كتاب احتجاج كند كه دعوت رسول اللَّه ص را اجابت نكردند. هم چنان كه عليه ايشان احتجاج كرده كه چرا نسبتهاى ناروا به عيسى و موسى ع و غير آنها دادند، و آيه بعد هم كه مى‌فرمايد:

(أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ ...) و آياتى ديگر بر اين معنا دلالت دارند.

و چه بسا مفسرين گفته باشند كه مراد از جمله فاشهدوا شهادت بعضى از انبياء بر بعض ديگر است. هم چنان كه بسا ممكن است گفته باشند افراد مخاطب جمله فاشهدوا ملائكه‌اند، نه انبيا، و اين دو معنا هر چند محتمل است، و فى نفسه مى‌تواند مراد باشد و ليكن لفظ آيه در هيچيك از آن دو ظهور ندارد. چون قرينه‌اى در كلام نيست و بلكه همانطور كه ملاحظه كرديد، قرينه بر خلاف آن هست.

و يكى از لطايفى كه در اين آيه بكار رفته، اين است كه با در نظر گرفتن جمله‌(وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ) تا جمله‌(ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ) و نيز با در نظر گرفتن مطالبى كه در تفسير آيه‌(كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً ...)[١] گذشت- كه فرق بين نبوت و رسالت چيست، و مصداق رسول اخص از مصداق نبى است- چنين استفاده مى‌شود كه: ميثاقى كه گرفته شده از شخص معينى نبوده، بلكه از مقام نبوت بوده،- براى مقام رسالت. پس مقام نبوت تعهدى نسبت به مقام رسالت دارد ولى مقام رسالت چنان تعهدى نسبت به مقام نبوت ندارد. چون آيه دلالتى بر عكس اين قضيه ندارد.

[١] سوره بقره، آيه ٢١٣ .