به او داد، و خلاصه‌اى است از تفاصيل شرايع تا روز قيامت، مردم را با بيانى قاطع و ترديد ناپذير دو قسم كرده و مى‌فرمايد: گفتيم از بهشت هبوط كنيد پس هر گاه از ناحيه من هدايتى به سوى شما آمد (كه البته خواهد آمد)، هر كس هدايتم را پيروى كند نه ترسى بر آنان هست و نه اندوهناك مى‌شوند و كسانى كه كفر بورزند و آيات ما را تكذيب كنند اهل دوزخ و در آنجا جاودانند و در جمله:(الْحَقَّ أَقُولُ)[١] بيان كرده كه آنچه در آن روز به آدم و در همه اوقات مى‌گويد حق است و در آيه:(ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ)[٢]، فرموده: خداى تعالى آنچه مى‌گويد و دستور مى‌دهد دچار ترديد نمى‌شود و امرى را كه انفاذ كند نقض نمى‌نمايد، قضايى را كه مى‌راند امضاء مى‌كند و آنچه مى‌گويد مى‌كند، و فعلش از مجراى اراده‌اش منحرف نمى‌شود، نه از ناحيه خودش مثل اينكه چيزى را با عزم و جزم اراده كند آن گاه در انجامش مردد شود، و نه از ناحيه غير مثل اينكه چيزى را اراده كند، ليكن مانع عقلى از انجامش جلوگيرى نمايد و يا در مرحله عمل اشكالى پيدا شود و سد راهش گردد، براى اينكه همه اينها انحايى از قهر قاهر و غلبه مانع خارجى است و قرآن كريم فرموده:(وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى‌ أَمْرِهِ)[٣].

و نيز فرموده‌(إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ)[٤]، كه به حكم آيه اول، خدا از هيچ عاملى شكست نمى‌خورد. و به حكم دوم، امر خود را به كرسى مى‌نشاند و نيز از موسى ع حكايت كرده كه گفت:(عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ، لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى‌)[٥].

و نيز فرموده:(الْيَوْمَ تُجْزى‌ كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ، لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ)[٦].

اين آيات و نظائرش دلالت دارد بر اينكه خداى تعالى خلائق را خلق كرد، در حالى كه از امر آن غافل نبود و نسبت به آينده آن و آنچه از خلق سر مى‌زند جاهل، و نسبت به آنچه خود

[١] سوره ص، آيه ٨٤ .

[٢] سوره ق، آيه ٢٩ .

[٣] سوره يوسف، آيه ٢١ .

[٤] سوره طلاق، آيه ٣ .

[٥] علم به احوال اقوام سلف در لوح محفوظ ثبت است، هرگز پروردگارم را خطايى و نسيانى نيست. سوره طه، آيه ٥٢ .

[٦] امروز هر كسى بدانچه كرده جزا داده مى‌شود، امروز هيچ ظلمى نيست كه خدا سريع الحساب است. سوره مؤمن، آيه ١٧ .