مؤلف قدس سره: روايات در معناى محدث از ائمه اهل بيت ع بسيار زياد است، صاحب كتاب بصائر الدرجات و صاحب كافى و صاحب كنز و صاحب اختصاص و مؤلفينى ديگر آن روايات را در كتب خود آورده‌اند، در روايات اهل سنت نيز يافت مى‌شود.

در اين روايات فرق ميان نبى و رسول و محدث را بيان نمود، ما نيز در سابق آنجا كه فرق ميان نبى و رسول را بيان مى‌كرديم گفتيم: وحى به معناى سخن گفتن خداى سبحان با بنده‌اى از بندگان خويش است و اين سخن گفتن (چه با حضور و رو در رو قرار گرفتن فرشته باشد و چه بدون حضور فرشته و به صرف افتادن در دل و رسيدن به گوش باشد)، باعث علم يقين رسول و نبى مى‌شود، علم به نفس ذاته، بدون اينكه در تشخيص اينكه اين سخن از خدا است يا از شيطان احتياجى به حجت داشته باشد، پس داستان وحى و القائات الهيه نظير علوم بديهى و مانند: يك، نصف دو است ، مى‌باشد كه در علم پيدا كردن به آن احتياج به رديف كردن مقدمات منطقى و امثال آن نيست.

و اما خواب ديدن اولياى خدا به طورى كه روايات تفسيرش كرده، به معنايى است غير خواب ديدن معمولى ما افراد معمولى، چون ما نيز در عالم خواب شبانه و يا روزانه خود چيزهايى مى‌بينيم ولى هيچگونه حجيت ندارد، بلكه خواب اولياى خدا چيزى شبيه بيهوشى است كه حواس ولى خدا سكونتى پيدا مى‌كند و در آن هنگام آنچه را كه مى‌بينند نظير چيزهايى است كه ما در بيدارى مشاهده مى‌كنيم و بعد از مشاهده آنچه مشاهده كردند خداى عز و جل يقين بر دل آنان افاضه نموده، دركشان را تسديد و استوار مى‌كند، در نتيجه يقين مى‌كنند كه واسطه و صدا از ناحيه خداى سبحان است و شيطان در دلشان تصرف نكرده.

و اما عنوان محدث از تحديث گرفته شده، و تحديث عبارت است از اينكه صداى فرشته را بشنود ولى خود او را نبيند، و اين شنيدن هم شنيدن با گوش ظاهر نيست بلكه با گوش باطن و قلب است و نيز از قبيل خطور كردن خاطره‌اى در دل نيست تا عرفا شنيدن صوت شمرده شود، الا به عنايتى مجازى، آن هم مجاز دور از فهم.

و به همين جهت مى‌بينيد كه روايات در معرفى تحديث دو جمله آورده‌اند: يكى شنيدن صوت و ديگرى افتادن در قلب و با اينكه هيچيك از اين دو عنوان از نظر لغت تكليم و تحديث و گفت و شنود، نيست مع ذلك آن را تحديث و تكليم خوانده‌اند، پس محدث با فتحه دال صوت فرشته را در تحديثش مى‌شنود و با گوش خود فرا مى‌گيرد، نظير آنچه، از صداهاى كلام معمولى و ساير صوتها عالم ماده را مى‌شنويم و يا به ديگران مى‌شنوايانيم با اين تفاوت كه آنچه را محدث مى‌شنود غير محدث نمى‌شنود و به همين جهت است كه گفتيم اين‌