حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٣١ - بازسازى مصادر رجالى شيعه

بازسازى مصادر رجالى شيعه‌[١]

در جايى ديگر از همين مجموعه مقالات،[٢]

از ضرورت بازسازى متون، سخن به ميان آمد و در حوزه ميراث شيعى به سه عرصه اشاره گرديد: مكتوبات حديثى ائمه عليهم السلام، اصول اربعمئة و مصادر اوّليه رجال.

در آغاز آن مقاله، به اجمال گفته شد كه عمده آثار برجاى مانده رجال شيعه، از قرن پنجم به بعد نگاشته شده‌اند و از قرن اوّل تا پنجم، جز نوشته‌هايى اندك چون رجال البرقي و رجال ابن عقدة (در ضمن رجال الطوسي) در دست نيست. نيز در آن‌جا ياد شد كه آيةاللَّه خويى، نوشته‌هاى رجالى شيعه در اين عصر را بيش از يكصد عنوان دانسته است.[٣]

تتبّع و بررسى فهارس (فهرستْ نامه‌هاى) قدما و متأخّران، نشان از اين دارد كه اين ادّعا صادق است و تأليفات رجالى شيعه، بيش از يكصد عنوان است. در اين نوشتار برآنيم تا نخست، فهرستوار، اين آثار را به ترتيب زمانى معرّفى كنيم و آن‌گاه نشان دهيم كدام‌يك از اين آثار به دوره‌هاى بعد رسيده و عالمان رجال از آن استفاده كرده‌اند تا زمينه بازسازى آنها فراهم آيد. از اين‌رو، اين نوشتار در دو بخش ارائه مى‌گردد:

[١]* اين مقاله، پيش از اين، در ميراث حديث شيعه( دفتر هفتم) منتشر شده است.

[٢]. رجوع كنيد به مقاله« بازسازى متون مفقود» در همين كتاب.

[٣]. معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٤١- ٤٢.