دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٧٧
| ابن ارمنازی جلد: ٢ شماره مقاله:٨٧٧ |
اِبْنِ اَزْمَنازي، ابوالفرج غيث بن على بن عبدالسلام صوري
(٤٤٣-٥٠٩ق/١٠٥١- ١١١٥م)، مورخ، محدث، اديب و نويسندة شامى. ابن ارمنازي به
خط زيبا و نوشتههاي فراوانش شهرت دارد. تبار او از ارمناز (شهركى قديمى در
حدود ٥ فرسنگى حلب) بود و در صور به تدريس و خطابه و نقل حديث اشتغال داشت
(ياقوت، ١/٢١٧؛ ابن خلكان، ٢٩٧؛ ابن عماد، ٤/٢٤) و از خطيب بغدادي
(٣٩٢-٤٦٣ق/ ١٠٠٢-١٠٧١م) حديث شنيد (ابن اثير، ١/٣٤) و هر دو از يكديگر در
تاريخ، حديث، شعر و ادب روايت كردند (ذهبى، عِبَر، ٤/١٨؛ همو، سير، ١٩/٣٨٩).
ابوالفرج واپسين سالهاي زندگانى خود را در شهر دمشق نزد شاگردش ابن عساكر
(٤٩٩-٥٧١ق/١١٠٥- ١١٧٥م) گذراند و در همان شهر بدرود حيات گفت ودر مقبرة باب
الصغير به خاك سپرده شد (ياقوت، ١/٢١٨). وي ابتدا به تدوين تاريخى براي
شهر صور همت گماشت (ذهبى، سير، همانجا؛ سخاوي، ٢٦٧)، اما آن را ناتمام گذاشت
(زركلى، ٥/٣١٩). وي تاريخى نيز براي دمشق به نام كتاب دمشق نوشته بوده
است (قس: ياقوت، ٢/٥٩١). از اين دو كتاب نسخهاي در دست نيست (منجد، ٣٣)،
ليكن ابن عساكر از نوشتههاي وي در جاي جاي كتاب مشهور خود تاريخ مدينة
دمشق نقل كرده است.
ابن ارمنازي در جست و جوي حديث به مصر و جاهاي ديگر سفر كرد و در راه جمع
و تدوين آن بسيار كوشيد و اُنس فراوان با آن گرفت (سمعانى، ١/١٧٢؛ ياقوت،
١/٢١٧). با اينهمه، در حديث و فقه از او كتابى بر جاي نمانده است. با آنكه
پدرش ابوالحسن ارمنازي (٣٩٦-٤٧٨ق/١٠٠٥- ١٠٨٥م) شاعري مشهور و دخترش اُمّ
على تقيّة صوريّه (٥٠٥ -٥٧٩ق/١١١١- ١١٨٣م) شاعري نامدار و خوش قريحه (ابن
خلكان، ١/٢٩٧-٢٩٩) و خود او نيز شعر دوست بود (قس: ابن عساكر، جم) و ظاهراً شعر
نيز مىگفت، اما به شاعري شهرت نيافت. فقط ابن عساكر ضمن اشاره به روايت
دو بيت از شعر او توسط خطيب بغدادي، ٣ بيت از سرودههايش را كه خود از او
شنيده بوده، نقل كرده است (ياقوت، ١/٢١٨).
مآخذ: ابن اثير، على، اللباب، قاهره، ١٣٥٧ق؛ ابن خلكان، وفيات؛ ابن عساكر،
على، تاريخ مدينة دمشق، به كوشش شكري فيصل و ديگران، دمشق، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م،
فهرستهاي مجلدات (ذيل «غيث بن على»)؛ ابن عماد، عبدالحى، شذرات الذهب،
قاهره، ١٣٥٠ق؛ ذهبى، شمسالدين محمد، سير اعلام النبلاء، به كوشش شعيب
ارنؤوط، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٤م؛ همو، العبر، به كوشش صلاحالدين منجد، كويت،
١٩٦٣م؛ زركلى، خيرالدين، الاعلام، بيروت، چ ٢، ١٣٨٩ق/١٩٦٩م؛ سخاوي، محمد،
الاعلان بالتوبيخ، به كوشش فرانتز روزنتال و صالح احمد العلى، بغداد،
١٣٨٢ق/١٩٦٣م؛ سمعانى، عبدالكريم، الانساب، حيدرآباد دكن، ١٣٨٢ق/ ١٩٦٢م؛
منجد، صلاحالدين، معجم، الموّرخين الدمشقيين، بيروت، ١٣٨٩ق/ ١٩٧٨م؛ ياقوت،
بلدان. محمدعلى لسانى فشاركى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا