دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٠٨
| ابراهيم قزوينی، ابن معصوم جلد: ٢ شماره مقاله:٧٠٨ |
اِبْراهيمِ قَزْوينى، ابن معصوم بن فصيح حسينى (١٠٦٥- ١١٤٥ق/ ١٦٥٥-١٧٣٢م)،
فقيه و عالم. او در تبريز زاده شد، ولى در قزوين زيست و همانجا درگذشت.
تاريخ وفات او را ١١٤٨ و ١١٤٩ق نيز نوشتهاند (آقابزرگ، ٣/٣٣٧). وي نزد پدر
خويش و چند تن از عالمان بنام آن روزگار مانند حسين بن جعفر خوانساري، امير
عبدالباقى، محمدباقر بن محمدباقر هزار جريبى غروي، شيخ محمدمهدي فتونى
عاملى، شيخ يوسف بحرانى صاحب حدائق، (١١٨٦ ق/ ١٧٧٢م)، محمدباقر مجلسى
(١١١٠ق/ ١٦٩٨م)، آقا جمال خوانساري و شيخ جعفر قاضى درس خوانده و از ٤ تن
اخير اجازة روايت نيز يافته است (نوري، ٣/٣٨٤؛ مدرس، ٤/٤٥٠). هر چند تصريح
نشده كه قزوينى در كجا درس خوانده است، اما گويا تحصيلات وي بيشتر در عراق
و به خصوص در حوزة علميّة نجف بوده و عالم معروف شيخ عبدالنّبى قزوينى از
شاگردان او به شمار آمده است (مدرس، همانجا). همچنين نقل شده است كه در
كتابخانهاش ٥٠٠ ،١جلد كتاب وجود داشته كه در تمام آنها اثري از حاشيه و يا
تصحيح وي موجود بوده است (امين، ٢/٢٢٧).
بعضى از آثار وي عبارتند از سلاح المؤمنين در دعا، خطى و موجود در كتابخانة
مركزي آستان قدس رضوي (آستان قدس، ٦/٢٥٠) و نيز كتابخانة ابوالحسن اصفهانى
(آقابزرگ، ١٢/٢٠٩-٢١٠)؛ رسالهاي در فرق صغيره و كبيره، (عربى) خطى، از
مجموعهاي موجود در كتابخانة مجلس شوراي اسلامى شم ١ (شورا، ٥/٢٠٤). مدرّس
نام آن را تحقيق الصّغيرة و الكبيرة آورده است (٤/٤٥٠)؛ تحصيل الاطمئنان فى
شرح زبدة البيان فى تفسير آيات الاحكام من القرآن ( زبدةالبيان تأفليف
مقدس اردبيلى است) كه نسخة خطى آن در كتابخانة مجلس شوراي اسلامى شم ١
(شورا، ١٦/٤١٥) و كتابخانة مدرسة آخوند (همدان، ٧٠-٧١) موجود است؛ تتميم امل
الا¸مل (آقابزرگ، ٣/٣٣٧)؛ حاشية على مدارك الا´حكام فى شرح شرائع الاسلام
(همو، ٦/١٩٦) و حاشية على مسالك الا´فهام فى شرح شرائع الاسلام (همانجا).
افزون بر اينها آثار ديگري هم به ابراهيم منسوب است از قبيل تحقيق البداء،
تحقيق العلم الالهى، اجوبة المسائل الفقهيّة و العقلية، حاشيه بر شرح لمعه،
مقامات (نظير مقامات حريري )، مجموعهاي از رسايل در علوم و نيز اشعار
(امين، ٢/٢٢٧؛ مدرس، همانجا).
مآخذ: آستان قدس، فهرست؛ آقا بزرگ، الذريعة؛ امين، محسن، اعيان الشيعة،
بيروت، ١٩٨٣م؛ شورا، خطّى؛ مدرس، محمدعلى، ريحانةالادب، تبريز، ١٣٤٦ش؛ نوري
طبرسى، ميرزاحسين، مستدرك الوسائل، تهران، ١٣١٨-١٣٢١ق؛ همدان، خطّى.
حسن يوسفى اشكوري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا