دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص
٦٧٩ ص
٦٨٠ ص
٦٨١ ص
٦٨٢ ص
٦٨٣ ص
٦٨٤ ص
٦٨٥ ص
٦٨٦ ص
٦٨٧ ص
٦٨٨ ص
٦٨٩ ص
٦٩٠ ص
٦٩١ ص
٦٩٢ ص
٦٩٣ ص
٦٩٤ ص
٦٩٥ ص
٦٩٦ ص
٦٩٧ ص
٦٩٨ ص
٦٩٩ ص
٧٠٠ ص
٧٠١ ص
٧٠٢ ص
٧٠٣ ص
٧٠٤ ص
٧٠٥ ص
٧٠٦ ص
٧٠٧ ص
٧٠٨ ص
٧٠٩ ص
٧١٠ ص
٧١١ ص
٧١٢ ص
٧١٣ ص
٧١٤ ص
٧١٥ ص
٧١٦ ص
٧١٧ ص
٧١٨ ص
٧١٩ ص
٧٢٠ ص
٧٢١ ص
٧٢٢ ص
٧٢٣ ص
٧٢٤ ص
٧٢٥ ص
٧٢٦ ص
٧٢٧ ص
٧٢٨ ص
٧٢٩ ص
٧٣٠ ص
٧٣١ ص
٧٣٢ ص
٧٣٣ ص
٧٣٤ ص
٧٣٥ ص
٧٣٦ ص
٧٣٧ ص
٧٣٨ ص
٧٣٩ ص
٧٤٠ ص
٧٤١ ص
٧٤٢ ص
٧٤٣ ص
٧٤٤ ص
٧٤٥ ص
٧٤٦ ص
٧٤٧ ص
٧٤٨ ص
٧٤٩ ص
٧٥٠ ص
٧٥١ ص
٧٥٢ ص
٧٥٣ ص
٧٥٤ ص
٧٥٥ ص
٧٥٦ ص
٧٥٧ ص
٧٥٨ ص
٧٥٩ ص
٧٦٠ ص
٧٦١ ص
٧٦٢ ص
٧٦٣ ص
٧٦٤ ص
٧٦٥ ص
٧٦٦ ص
٧٦٧ ص
٧٦٨ ص
٧٦٩ ص
٧٧٠ ص
٧٧١ ص
٧٧٢ ص
٧٧٣ ص
٧٧٤ ص
٧٧٥ ص
٧٧٦ ص
٧٧٧ ص
٧٧٨ ص
٧٧٩ ص
٧٨٠ ص
٧٨١ ص
٧٨٢ ص
٧٨٣ ص
٧٨٤ ص
٧٨٥ ص
٧٨٦ ص
٧٨٧ ص
٧٨٨ ص
٧٨٩ ص
٧٩٠ ص
٧٩١ ص
٧٩٢ ص
٧٩٣ ص
٧٩٤ ص
٧٩٥ ص
٧٩٦ ص
٧٩٧ ص
٧٩٨ ص
٧٩٩ ص
٨٠٠ ص
٨٠١ ص
٨٠٢ ص
٨٠٣ ص
٨٠٤ ص
٨٠٥ ص
٨٠٦ ص
٨٠٧ ص
٨٠٨ ص
٨٠٩ ص
٨١٠ ص
٨١١ ص
٨١٢ ص
٨١٣ ص
٨١٤ ص
٨١٥ ص
٨١٦ ص
٨١٧ ص
٨١٨ ص
٨١٩ ص
٨٢٠ ص
٨٢١ ص
٨٢٢ ص
٨٢٣ ص
٨٢٤ ص
٨٢٥ ص
٨٢٦ ص
٨٢٧ ص
٨٢٨ ص
٨٢٩ ص
٨٣٠ ص
٨٣١ ص
٨٣٢ ص
٨٣٣ ص
٨٣٤ ص
٨٣٥ ص
٨٣٦ ص
٨٣٧ ص
٨٣٨ ص
٨٣٩ ص
٨٤٠ ص
٨٤١ ص
٨٤٢ ص
٨٤٣ ص
٨٤٤ ص
٨٤٥ ص
٨٤٦ ص
٨٤٧ ص
٨٤٨ ص
٨٤٩ ص
٨٥٠ ص
٨٥١ ص
٨٥٢ ص
٨٥٣ ص
٨٥٤ ص
٨٥٥ ص
٨٥٦ ص
٨٥٧ ص
٨٥٨ ص
٨٥٩ ص
٨٦٠ ص
٨٦١ ص
٨٦٢ ص
٨٦٣ ص
٨٦٤ ص
٨٦٥ ص
٨٦٦ ص
٨٦٧ ص
٨٦٨ ص
٨٦٩ ص
٨٧٠ ص
٨٧١ ص
٨٧٢ ص
٨٧٣ ص
٨٧٤ ص
٨٧٥ ص
٨٧٦ ص
٨٧٧ ص
٨٧٨ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧١٦

ابراهيم لکهنوی
جلد: ٢
     
شماره مقاله:٧١٦




اِبْراهيم‌ِ لَكْهْنَوي‌، محمدتقى‌ بن‌ حسين‌ دلدار على‌ نقوي‌ نصير آبادي‌ (١٢٥٩-١٣٠٧ق‌/١٨٤٣-١٨٩٠م‌)، فقيه‌ و مفسر شيعى‌ در سدة ١٣ق‌/١٩م‌ در هندوستان‌. وي‌ در لكهنو زاده‌ شد و در همانجا رشد يافت‌ و به‌ تحصيل‌ علم‌ پرداخت‌ (آقابزرگ‌، طبقات‌، ١٠). صرف‌ و نحو و منطق‌ و بيان‌ را نزد مولى‌ كمال‌ الدّين‌ موهانى‌ و فقه‌ و اصول‌ را پيش‌ پدر خواند. پس‌ از درگذشت‌ پدر، كه‌ از عالمان‌ و فقيهان‌ شيعى‌ بود، عهده‌دار امور شرعى‌ و دينى‌ شيعيان‌ لكهنو شد (امين‌، ٢/٢٠٥). در ١٢٨٩ق‌/ ١٨٧٢م‌ به‌ قصد سفر حج‌ راهى‌ مكه‌ و مدينه‌ شد و نيز در ١٢٩١ق‌ براي‌ زيارت‌ عتبات‌ به‌ عراق‌ سفر كرد (صدر الافاضل‌، ٤٧٨) و در آنجا از فقيهان‌ بنام‌ شيعى‌ مانند ميرزا محمد حسن‌ شيرازي‌، شيخ‌ محمد طه‌ نجف‌ نجفى‌، سيدميرزا محمد حسين‌ شهرستانى‌، شيخ‌ على‌ فرزند صاحب‌ جواهر، ميرزا حبيب‌ الله‌ رشتى‌، مولا لطف‌ الله‌ مازندرانى‌، شيخ‌ محمد حسن‌ آل‌ ياسين‌ كاظمى‌، فاضل‌ ايروانى‌، شيخ‌ محمد حسين‌ كاظمى‌، شيخ‌ حسن‌ ابن‌ الشيخ‌، اسدالله‌ كاظمى‌، شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مازندرانى‌ و سيد ابوالقاسم‌ طباطبائى‌ (حجة الاسلام‌) اجازة روايت‌ يافت‌.
در ١٣٠٦ق‌/١٨٨٨م‌ به‌ قصد زيارت‌ مرقد امام‌ رضا (ع‌) سفري‌ به‌ ايران‌ كرد و در آستانة حضرت‌ عبدالعظيم‌ شهر ري‌ مورد استقبال‌ علما و امرا قرار گرفت‌ و همچنين‌ با ناصرالدين‌ شاه‌ ديدار كرد (همانجا) و شاه‌ به‌ قصد تكريم‌ او را «حجةالاسلام‌» لقب‌ داد (امين‌، همانجا). هنگامى‌ كه‌ حكومت‌ فرمانروايان‌ شيعى‌ در لكهنو پايان‌ يافت‌ و دولت‌ انگليس‌ بر آن‌ سامان‌ چيره‌ شد، فرمان‌ داد تا عالمان‌ دينى‌ شهادت‌ به‌ ولايت‌ امام‌ على‌ (ع‌) را از اذان‌ حذف‌ كنند. ابراهيم‌ سخت‌ به‌ مخالفت‌ برخاست‌ و نامه‌اي‌ به‌ ملكه‌ انگليس‌ نوشت‌ و در نتيجه‌ فرمان‌ صادر شده‌ لغو گرديد (همو، ٢/٢٠٥) و در عين‌ حال‌ حكومت‌ انگليس‌ او را «شمس‌ العلماء» لقب‌ داد (موسوي‌ اصفهانى‌، ١١٤).
ابراهيم‌ داراي‌ حوزة درس‌ نيز بود و شاگردانى‌ را در علوم‌ دينى‌ پرورش‌ داد. او داراي‌ تأليفاتى‌ بدين‌ شرح‌ است‌: تحفة المؤمنين‌ كه‌ رسالة عملية اوست‌ و در هند به‌ زبان‌ اردو چاپ‌ شده‌ است‌ (آقابزرگ‌، الذريعة، ٣/٤٧٤)؛ اليواقيت‌ و الدرر فى‌ حكم‌ التماثيل‌ و الصور كه‌ در هند چاپ‌ شده‌ است‌ (همان‌، ٢٥/٢٩٥-٢٩٦)؛ نورالابصار فى‌ اخذ الثّار، به‌ زبان‌ فارسى‌ در لكهنو چاپ‌ شده‌ است‌ (صدر الاقاضل‌، ٤٧٩)؛ الشمعة فى‌ احكام‌ الجمعة كه‌ وي‌ آن‌ را به‌ نام‌ ناصرالدين‌ شاه‌ تأليف‌ كرده‌ است‌، از اين‌ رو آن‌ را اللمعة الناصرية نيز گويند و نسخه‌اي‌ از آن‌ در كتابخانة وي‌ در لكهنو موجود است‌ (آقابزرگ‌، الذريعة، ١٤/٢٣٣)؛ ظاب‌ العائل‌ در فقه‌ (همان‌، ١٥/١٩٨)؛ امل‌ الا¸مل‌ در كلام‌ (فارسى‌)؛ تكمله‌اي‌ بر كتاب‌ پدر خود ينابيع‌الانوار در تفسير؛ البضاعة المزجاة كه‌ در تفسير سورة يوسف‌ است‌ (امين‌، همانجا) و دعائم‌ الايمان‌ (لكهنوي‌، ١٢٢).
مآخذ: آقابزرگ‌، الذريعة؛ همو، طبقات‌ اعلام‌ الشيعة، قرن‌ ١٤، مشهد، ١٤٠٤ق‌/ ١٩٨٤؛ امين‌، محسن‌، اعيان‌ الشيعة به‌ كوشش‌ حسن‌ امين‌، بيروت‌، ١٤٠٣ق‌/١٩٨٣م‌؛ صدر الافاضل‌، مرتضى‌ حسين‌، مطلع‌ الانوار، كراچى‌، ١٤٠٢ق‌/١٩٨١م‌؛ لكهنوي‌، محمد مهدي‌، نجوم‌ السماء، قم‌، ١٣٩٦ق‌/١٩٧٦م‌؛ موسوي‌ اصفهانى‌، محمد مهدي‌، احسن‌ الوديعة، بغداد، ١٣٤٨ق‌/١٩٢٩م‌.

حسن‌ يوسفى‌ اشكوري‌
تايپ‌ مجدد و ن‌ * ١ * زا
ن‌ * ٢ * زا