دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٢٣
| ابن ابی سری عسقلانی، محمد جلد: ٢ شماره مقاله:٨٢٣ |
اِبْنِ اَبى سَريِّ عَسْقَلانى، محمد بن متوكل بن عبدالرحمان بن حسان
هاشمى (د ٢٣٨ق/٨٥٢م)، محدث و حافظِ مشهور فلسطينى در سدة ٣ق/٩م. او به
دليل شهرت پدر يا پيوند خانوادگى با خاندان ابوعبدالله بن ابى سري حافظ
عسقلانى (ابن حجر، تهذيب، ٩/٤٢٤) «ابن ابى سري» خوانده شده و نسبت
«هاشمى» به سبب وابستگى خانوادهاش به بنى هاشم بوده است (ابن عساكر،
٢٦٩). زادگاه او شهر فلسطين عسقلان است. اين شهر درسدههاي نخستين اسلامى،
با توجه به موقعيت جغرافيايى و منطقهاي خود، از اهميت سياسى، اقتصادي،
علمى و فرهنگى ويژهاي برخوردار بود و از مراكز حفظ، تدوين و نشر حديث در
جهان اسلام شمرده مىشد. در اواخر سدة اول هجري با پيشگامى و تلاش برخى از
محدثان، مدرسهاي براي تربيت محدثان و ترويج حديث در عسقلان بنياد نهاده
شد كه تا سدة ٤ق/١٠م استادان بسياري از آن برخاستند.
محمد چندي در مكه، دمشق، حمص و بصره زيست و حديث آموخت. او از حافظان
حديث روزگار خود بود، از محدثان بنامى چون ابن عُيّينه، معتمر بن سليمان
(ابن اثير، ٢/١٣٦)، رديج بن عطيه، وليد بن مسلم (ابن ابى حاتم، ٤/١٠٥)،
فضيل بن عياض (ذهبى، الكاشف، ٣/٩٣)، داوود بن جراح عسقلانى، شعيب بن
اسحاق دمشقى، ايوب بن سويد رملى، عبدلله بن نمير، محمد بن يحيى بن قيس
مازنى، بقيه، رشدين بن سعد بصري، ملازم بن عمرويمامى، يحيى بن سعيد عطار
حمصى (ابن حجر، تهذيب، ٩/٤٢٤)، عبدالله بن وهب، عبدالرزاق بن همام (مزّي،
١٧/١٧١)، زيدبن ابى الزرقاء (ذهبى، سير، ١١/١٦١) حديث آموخته و از آنان حديث
نقل كرده است. كسانى چون ابوالعباس محمدبنحسن قتيبةعسقلانىبلخى
(د٣٢٠ق/٩٣٢م: سمعانى، ٩/٢٩٤)، محمد بن عوف حمصى، ابوزرعه (ابن ابى حاتم،
٤/١٠٥)، حسن بن سفيان (ذهبى، الكاشف، ٣/٩٢)، ابوداوود (سيوطى، ٢٠٩) و فرزند
ابوداوود عبدالله بن محمد، ابراهيم بن يعقوب جوزجانى، ذهلى، يعقوب ابن
سفيان، عثمان بن خرزاد، بقى بن مخلد، محمد بن عبدالله بن وضاح، ابوالاحوص
عكبري، ابراهيم بن هيثم بلدي، احمد بن عبدالله بن عبدالرحيم بن برقى،
بكربن سهل دمياطى، جعفر بن محمد فريابى (ابن حجر، تهذيب، ٩/٤٢٤)، على بن
محمد جكانى (ذهبى، تذكرة، ٢/٤٧٣) و محمد بن عبدالوهاب بن ابى حاتم اسوانى
(ياقوت، ١/٢٧٠) از محمد ابن متوكل روايت كردهاند.
محمد از وثاقت چندانى برخوردار نيست. هرچند ابن تغري بردي او را فاضل و
پارسا و از حافظان بنام خوانده است (٢/٢٩٢) و ابن معين و ابن حبان وي را
موثق دانستهاند (صفدي، ٣/٨٦)، اما ابوحاتم او را «ليّن الحديث»، مسلمه «كثير
الوهم»، ابن عدي «كثير الغلط» (ذهبى، الكاشف، ٣/٩٣ و حاشيه) و ابن وضاح
«كثير الحفظ و كثير الغلط» (ابن حجر، تهذيب، ٩/٤٢٥) دانستهاند. محمد در عسقلان
درگذشت.
مآخذ: ابن ابى حاتم، عبدالرحمان، الجرح و التعديل، حيدرآباد دكن، ١٩٥٣م؛
ابن اثير، اللباب، قاهره، ١٣٥٦ق؛ ابن تغري بردي، النجوم؛ ابن حجر
عسقلانى، احمد، تهذيب التهذيب، به كوشش عبدالوهاب عبداللطيف، بيروت،
١٩٧٥م؛ ذهبى، محمد، تذكرة الحفاظ، بيروت، داراحياءالتراث العربى؛ همو،
الكاشف، به كوشش عزت على عيد عطيه، ١٩٧٢م؛ همو، سير اعلام النبلاء، به
كوشش شعيب ارنؤوط و صالح السّمر، بيروت، ١٩٨٦م؛ سمعانى،عبدالكريم، الانساب،
حيدرآباددكن، ١٩٧٨م؛ سيوطى، جلالالدين، طبقات الحفاظ، بيروت، دارالكتب
العلميه؛ صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، به كوشش ددرينگ، دمشق، ١٩٥٣م؛
مزّي، يوسف، تهذيب الكمال، نسخة توپكاپى سراي، شم ٦٢٩٧؛ ياقوت، بلدان. حسن
يوسفى اشكوري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا