دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٤٦
| ابن ابی عون جلد: ٢ شماره مقاله:٨٤٦ |
اِبْنِ اَبى عَوْن، ابراهيم بن محمد بن احمد بن ابى عون بن هلالِ ابى
النّجم، اديب و نويسنده (مق ٣٢٢ق/٩٣٤م). كنية او را ابواسحاق (ياقوت،
١/٢٣٤)، ابوعمران (بغدادي، ١٦٠) و ابوعمرو (عبدالمعيد خان، «مقدمه١»، ياد
كردهاند. پدرش نيز در شعر و ادب و كتابت معروف بوده است (همانجا؛ قس:
ياقوت، ١/٢٣٧).
ابى ابى عون از موالى بنى سُلَيْم و از مردم شهر انبار (همانجا) واقع بر
كرانة نهر فرات در ١٠ فرسنگى بغداد بود. وي به پيروي از شيوة نياكانش دبيري
پيشه كرد و به پايگاهى رسيد كه عنوان كاتب بغدادي يافت. ابن ابى عون از
ياران بسيار نزديك ابوجعفر محمد بن على شلمغانى معروف به ابن ابى العزاقر
بود و به مذهب وي كه مبتنى بر دعوي خدايى و حلول لاهوت در كالبد او بود.
سخت گرايش داشت (ابن مسكويه ١/١٢٣)، تا آنجا كه چون با شلمغانى دستگير و
وادار شد تا او را دشنام گويد و بر صورتش آب دهن بيندازد (ابن نديم، ٢١١) و
به گفتة برخى فرمان دادند تا او را سيلى زند، دستانش لرزيد و سر و ريش
شلمغانى را بوسيد و او را آفريدگار و سرور و روزيرسان خويش خواند (ياقوت،
١/٢٣٦؛ ابوالفداء، ٢/٨٠ -٨١). پس فقيهان و قاضيان، خون هر دو را مباح دانستند
و به فرمان ابن مُقله (د ٣٢٨ق/٩٤٠م)، وزير عباسى، هردو را كشتند، اجساد
آنان را سوزانيدند و خاكسترشان را به فرات ريختند (بغدادي، ١٦٠؛ ياقوت،
١/٢٥٣؛ ابن عماد، ٢/٢٩٣). وي را مردي كم خرد و متهور گفتهاند (ابن نديم،
٢١١؛ ياقوت، ١/٢٣٦).
آثار بازماندة او اينهاست: ١. كتاب النّواحى فى اخبار البلدان يا كتاب
النواحى و البلدان؛ ٢. كتاب الجوابات المُسكتة (همانجاها) كه برگزيدههايى از
آن در مجلة «فرهنگ اسلامى٢» (عبدالمعيد، «اديبى حرفهاي...٣»، انتشار يافته
است؛ ٣. كتاب التّشبيهات، كه دربارة تشبيهات شعري و متضمن ٩٢ باب است و
چند بار چاپ شده است I/١٢٢) )؛ GAS, ٤. كتاب بيت مال السرور؛ ٥. كتاب
الدواوين؛ ٦. كتاب الرسائل (ابن نديم، همانجا؛ ياقوت، همانجا)؛ ٧. لبّ
الا¸داب فى ردّ جواب ذوي الالباب (ابن ابى عون، همانجا).
مآخذ: ابن ابى عون، ابراهيم، التّشبيهات، به كوشش عبدالمعيد خان، كمبريج،
١٣٦٩ق/١٩٥٠م؛ ابن عماد، عبدالحى، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥٠ق؛ ابن مسكويه،
احمد، تجارب الا´مم، به كوشش آمِدروز، بغداد، مكتبة المثنى؛ ابن نديم،
الفهرست؛ ابوالفدا، المختصر فى اخبار البشر، بيروت، دارالمعرفة، بغدادي،
عبدالقاهر، الفرق بين الفرق، به كوشش مححمد زاهد بن حسن كوثري، قاهره،
١٣٦٧ق؛ سزگين، فؤاد، تاريخ التراث العربى، رياض، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ياقوت،
ادبا؛ نيز:
Abul Mu'id Khan, M., X Ibn - Abi - ١ Aun, A Litterateur of the Third Century n ,
IC, ١٩٤٢; id, X Introduction n to Book of Similes –‘ْ?“ھ—َگ Of Ibn Abi'Aun; GAS.
ابوالفتح حكيميان
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا