دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٦٩١
| ابراهيم درويش پاشا جلد: ٢ شماره مقاله:٦٩١ |
اِبْراهيمْ دَرْويشْ پاشا (١٢٢٨- ١٣١٤ق/١٨١٣- ١٨٩٦م)، صاحب منصب بلندمرتبة
نظامى دردورة سلطنت سلطان عبدالعزيز و عبدالحميد ثانى. وي درلوفچه (لوتس١)
ازشهرهاي بلغارستان متولد شد. پدرش ابراهيم آغا از اعيان آن شهر بود . پس از
گذراندن آموزش ابتدايى به استانبول آمد و داوطلبانه وارد خدمت ارتش جديد
(عساكر منصوره) شد و بر اثر هوش و استعداد فوقالعادهاش بسيار زود به درجة
افسري رسيد و در ١٢٥٢ق/١٨٣٨م با درجة مين باشى (سرگردي) به آجودانى سردار
اكرم عمر پاشا منصوب گرديد IA) و در مشاغل گوناگون نظامى انجام وظيفه كرد.
سرانجام در ٢٨ شوال ١٢٧٨ق/٢٨ آوريل ١٨٦٢م به درجة مُشيري (ژنرالى) ارتقا
يافت. در عمليات نظامى قرهداغ (مونته نگرو٢، يكى از ايالات جمهوري فدراتيو
يوگسلاوي) به فرماندهى سردار اكرم عمر پاشا، براي سركوب شورش مردم بر ضدّ
عثمانى (كارال، شركت كرد. درويش پاشا در اين عمليات با عبور دادن
موفقيتآميز نيروها از گذرگاه استروك٣، مشهور شد (جودت، II/٢٤٩-٢٥١ و پس از آن
به فرمانداري ايالت يانيه (اپير يا اپيروس٤) تعيين گرديد و بعد از مدتى
فرماندة لشكر چهارم شد. در همين ايام مأمور سركوب گروهى از راهزنان ناحية،
قُزان٥ (در منطقة كوههاي توروس) گرديد و به لحاظ اهميت موضوع، هيأتى به
نام فرقة اصلاحيّه به رياست خود و عضويت جودت پاشا تشكيل داد (جودت،
.(III/١٠٧ اين هيأت در ذيحجة ١٢٨١ق از استانبول حركت كرد و يك تيپ پياده
نيز از راه سيواس رهسپار منطقه شد (همو، ١٣٦ .(III/١٣٥, بدينترتيب اين غائله
با رهبري وي خاموش، و منطقه از وجود اشرار پاك گرديد و او بر اثر اين پيروزي
مورد لطف و عنايت سلطان عبدالعزيز قرار گرفت .(TA)
ابراهيم در ١٢٨٩ق والى ايالت بوسنه شد (اوزتونا، .(XII/٤٥٤ ناتوانى درويش
پاشا در جلوگيري از گسترش قيام مردم هِرْزِگُوين٦ كه به علت خودداري از
پرداخت ماليات احشام، مورد فشار و تعدّي مأموران عثمانى قرار گرفته و به
شاهزادة قرهداغ پناهنده شده بودند، سبب عزل او گرديد (كارال، .(VIII/٧٤-٧٦
نوشتهاند كه دشمنى صدراعظم نيز عاملى مهم در عزل وي بوده است (جودت،
.(IV/١٤٧ ابراهيم پاشا پس از بازگشت به استانبول به مقام ناظر بحريّه (وزير
درياداري) تعيين شد (اوزتونا، )، X/١٤٥ اما چون حمدي پاشا، جانشين او در
هرزگوين، نتوانست آرامش را به منطقه بازگرداند، بار ديگر درويش پاشا مأمور شد
كه به قرهداغ برود. اين بار وي به رغم كوهستانى بودن منطقه و شيوههاي
خاص جنگى شورشيان، كوهنشينان را به دشواري به تسليم واداشت و سپس آنان
را عفو كرد (ريزاي، .(٦٦ بزرگترين پيروزي او، حفاظت از بندر باتوم در جريان
جنگ روس و عثمانى بود كه با قدرت تمام از ورود سربازان روسى به
شهرجلوگيري كرد .(IA) بعد از خاتمة جنگ در مشاغل فرمانداري دياربكر، سلانيك و
رياست دارالشّوراي عسكري واركان حرب (ستاد ارتش) انجام وظيفه كرد.
در ١٢٩٨ق/ ١٨٨١م هنگامى كه دولتهاي انگليس و فرانسه از توفيق پاشا، خديو
مصر خواستند كه اعضاي وطنيون به ويژه اعرابى پاشا را از كابينه اخراج كند،
خديو از درخواست آنان سرباز زد و موضوع را به باب عالى ارجاع كرد (كارال، ؛
VIII/٩٣ بايور، .(I/٢٥ سلطان عبدالحميد نيز به منظور جلوگيري از گسترش تشنج
به راه حل سياسى متوسل شد و هيأتى براي رفع اين مشكل به مصر فرستاد.
رياست اين هيأت با درويش پاشا بود. وي در ١٢٩٩ق وارد اسكندريه شد و با
اعطاي نشان درجة يك مجيدي از جانب عبدالحميد ثانى به اعرابى پاشا قضيه را
به سود وي پايان داد (بايور، ؛ I/٣٣ كارال، همانجا). درويش پاشا پس از
بازگشت از مصر، به فرماندهى سپاه روم ايلى برگزيده شد و سرانجام در ٨٣
سالگى درگذشت و در مقبرة سلطان محمود به خاك سپرده شد.
وي از اولين افسران سپاه جديد عثمانى بود كه با وجود برخورداري از قدرت
عالى فرماندهى و وظيفهشناسى، به علت بىتوجهى دولتمردان عثمانى به
انديشههاي نظاميش، نتوانست منشأ آثار بزرگتري براي دولت و ملت ترك گردد.
مآخذ:
Bayur, Yusur Hikmet, T O rk Inkilabi Tarihi, Ankara, ١٩٨٣; Cevdet, Ahmed,
Tezakir, Cavidbaysun, Ankara, ١٩٨٦; IA; Karal, Enverziya, Osmanl o , Ankara,
١٩٨٣ ; Z ztuna , Yilmaz , B O y O k T O rkiye Tarihi Istanbul, ١٩٨٣; Rizaj,
Skender, X Midhatpasa p nin Rumel p de vilauylar Kurulmsindaki Rol O ٢ n ,
Uluslararasi Midhat pasa Semineri, Ankara, T. T. K., ١٩٨٦; TA.
علىاكبر ديانت
تايپ مجدد و ن * ١ * زا