آملی، عزّالدّین بن جعفربن شمس‌الدّین، از علمای مازندران در سدۀ ١٠ق/١٦م. وی از معاصران و همدرسان محقق کَرَکی (د ٩٤٠ق/١٥٣٣م) و ابراهیم بن سلیمان قطیفی (د پس از ٩٤٥ق/١٥٣٨م) بوده است و هر سه تن از درس علی بن هلال جزایری، از شیوخ اجازات سدۀ ٩، ١٠ق، بهره برده‌اند. آملی در ساری درگذشت و آرامگاه وی در بیرون آن شهر زیارتگاه است. از آثار عزالدین آملی این کتابها یاد شده است: ١. حسنیه در اصول دیو و فروع عبادی آن به فارسی که آن را برای تاج‌الدین اقا حسن وزیر مازندران نوشته است؛ ٢. ترجمۀ شرح نهج‌البلاغه تألیف ابن میثم بحرینی (د ٦٧٩ق/١٢٨٠م) که آن را در ٩٤٤ق/١٥٣٧م به پایان رسانیده است. نسخه‌هایی خطی از نیمۀ اول این کتاب در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی و سپهسالار (سابق) موجود است؛ ٣. شرح یک رباعی از شهاب‌الدین عمر سهروردی (ز ٦٣٢ق/١٢٣٤م) که چاپ شده است؛ ٤. لمعه در نکاح دائم و متعه به فارسی که در ٤ باب است و نسخه‌های خطی از آن در کتابخانه مرکزی و ملی ملک موجود است. ملامیر قاری گیلانی آن را به عربی ترجمه کرده و در کتاب زبده الحقایق که در ١٠٠٠ق/١٥٩١م نوشته، گنجانیده است.
مآخذ: آستان قدس، فهرست، ١/٢٥؛ آقابزرگ، الذریعه، ١/٢٢٢-٢٢٣، ٤/٢١٣، ٧/٢٠، ٩/٤٧٨، ١٢/٢٥، ١٤/١٣٥، ١٨/٣٥٣؛ افندی اصفهانی، عبداللـه، ریاض العلماء به کوشش محمود مرعشی و احمد حسینی، قم، ١٤٠١ق، ٣/٣١٢؛ سپهسالار، خطی، ٢/٥٧؛ کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، ٦/٢٧٩؛ مدرس، محمدعلی، ریحانه الادب، تبریز، ١٣٤٦ش، ١/٦٤.
بخش معارف اسلامی