دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٢٩
| ابراهيميه جلد: ٢ شماره مقاله:٧٢٩ |
اِبْراهيمِ هِندي، صارم الدين ابراهيم بن صالح (د ١١٠١ق/ ١٦٩٠م) شاعر
حنفى مذهب يمن. پدرش از هند به يمن كوچيد و در صنعا مسكن گزيد و همانجا به
دست سادات يمن اسلام آورد. ابراهيم كه به سبب انتساب پدرش به هند، هندي
نام گرفته بود، به شعر و ادب روي آورد و امامان صنعا را در قصائدي بلند مدح
گفت. وي ظاهراً نخست به امام اسماعيل المتوكل (امامت: ١٠٥٤-١٠٨٧ق/١٦٤٤-
١٦٧٦م) روي آورد و چون نوبت به امام مهدي احمد بن حسن (امامت: ١٠٨٧-
١٠٩٢ق/١٦٧٦-١٦٨١م) رسيد، بخش اعظم مدايح خود را تقديم او كرد.
اميران يمن، هيچ يك بدون خون ريزي و مبارزه به امامت صنعا دست
نمىيافتند. آنان از يك سو به سبب خويشاوندي، شديداً به يكديگر وابسته
بودند، و از سوي ديگر، طمع قدرت پيوسته موجب نبرد ميان آنان مىگرديد. از
اين رو، شاعر با آنكه ديرزمانى از گزند اين رقابتها در امان بود، عاقبت در
اواخر عمر، گرفتار كشمكشهاي اين اميران شد: هنگامى كه مهدي صاحب المواهب در
١٠٩٨ق/١٦٨٧م پس از مبارزات بسيار، خلافت صنعا را از چنگ عموزادة پدرش هادي
و مدعى ديگر، يوسف به درآورد، شاعر به حضور وي شتافت، اما چون قبلاً اشعاري
در مدح رقيبان امير گفته و او را به خشم آورده بود، امير از او پرسيد به چه
جرأتى نزد او آمده است. ابراهيم با اشاره به قرآن گفت: اين را شفيع قرار
دادهام. مهدي شفاعت قرآن را پذيرفت اما در عين حال او را از خود براند. پس
از آن ابراهيم به زهد روي آورد و به پارسايى شهرت يافت. در اواخر عمر به
حج رفت و اندكى پس از بازگشت، در گذشت (شوكانى، ١/١٦-١٧؛ ابن معصوم، ٤٦٩)،
و او را در نزديكى صنعا به خاك سپردند. تاريخ مرگش را ١٠٩٩ (بغدادي، ١/٣٥) و
گاه ١١٠٠ق (شوكانى، همانجا) نوشتهاند، اما ماده تاريخى كه شاعري فقيه به
نام صلاح بن احمر براي او سروده، با ١١٠١ق مطابقت دارد (زبارة اليمنى،
١/١٧).
ديوان قطور او را شوكانى ديده و اشاره مىكند كه وي شعر سست و استوار را در
آن به هم آميخته و در قصائد از متنبى تقليد كرده است. اين ديوان، همان
است كه فرزندش تحت عنوان العُرف النَّدّي فى شعر الصارِم الهِنديّ جمع
آوري كرده است. نسخهاي از آن در رامپور II/٥٤٥) S, و نسخهاي ديگر در گوتا
(زيدان، ٣/٣٠٣) وجود دارد.
از آثار او كتاب ديگري نيز به نام براهين الاحتجاج و المناظرة فيما وقع بين
القوس و البُنْدُق من المفاخرة ذكر كردهاند (بغدادي، همانجا).
مآخذ: ابن معصوم، على، سلافة العصر فى محاسن الشعراء بكل مصر، قاهره،
١٣٢٤ق؛ بغدادي، اسماعيل پاشا محمد امين، هديةالعارفين، استانبول، ١٩٥١م؛
زبارة اليمنى، محمد، حاشيه بر البدر الطالع شوكانى؛ زيدان، جرجى، تاريخ
آداب اللغةالعربية، به كوشش شوقى ضيق، قاهره، ١٩٥٧م؛ شوكانى، محمد، البدر
الطالع ، قاهره، ١٣٤٨ق؛ نيز: GAL, S. آذرتاش آذرنوش تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا