دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٤٩
| ابن ابی کديه جلد: ٢ شماره مقاله:٨٤٩ |
اِبْنِ اَبى كُدَيّه، ابوعبدالله محمد بن عتيق بن محمد بن ابى نصر بن
ابى كديّه تميمى قَيْرَوانى (د ٥١٢ق/١١١٨م)، متكلم اشعري، اصولى و مُقري.
وي در حدود ٤٢٠ق/١٠٢٩م در قيروان تولد يافت (ابن جزري، ٢/١٩٥)، مقدمات
علوم را در زادگاهش فرا گرفت و سپس به اندلس، مصر، شام و عراق سفر كرد. در
قيروان نزد ابوعبدالله بن حسين بن حاتم اَزْدي اصول و كلام خواند و در
اندلس يا مصر از ابن عبدالبّرحديث شنيد (ابنجوزي، ٧٥؛ كتبى، ٣/٤٢٩؛ صفدي،
٤/٧٩). ابوالعباس بن نفيس، ابو عبدالله قضاعى و حافظ محمود بن فضل اصفهانى
از جمله مشايخ حديث و قرائات او در مصر بودهاند (ذهبى، تذكرة الحفاظ، ٤/١٢٠٥؛
ابن جزري، همانجا). در راه سفر به عراق مدتى را در شهرهاي شام گذراند و در
دمشق به تحصيل و نيز تدريس كلام پرداخت. ابوالفتح نصرالله بن محمد
مِصّيصى عالم و مدرس معروف خطّة شام از شاگردان درس كلام او در شهر صور بود
(سبكى، ٧/٣٢١؛ نُعَيّمى، ١/٢٢٧). پس از ورود به عراق در مدرسة نظامية بغداد
به وعظ و تدريس كلام و قرائات پرداخت كه ظاهراً تا هنگام مرگ ادامه داشت
(ابن جوزي، ٧٥-٧٦). ابوالكرم شهرزوري و ابن حسين بن عبدالحق يوسفى از
جمله راويان و شاگردان درس او در عراق بودهاند (ذهبى، معرفة القراء، ١/٣٧٩).
ابن ابى كُديّه عالمى جامع، شاعر و متكلمى نامدار بود. آن طور كه خود گفته
است، از ٤٤٣ق/١٠٥١م يعنى حدود ٧٠ سال به بتدريس علم كلام اشتغال داشته
است. وي حافظهاي نيرومند داشت و كتاب سيبويه را از حفظ بود (همانجا؛ صفدي
٤/٧٩، ٨٠). در مذهب اشعري تعصب شديد داشت و در اين راه از حنبلى مذهبان
آزار بسيار ديد. ابياتى كه از او برجاي مانده، در اثبات دعاوي اشاعره است
(ابن جوزي، ٧٥).
مآخذ: ابن تغري بردي، النجوم؛ ابن جزري، محمد، غاية النهايه فى طبقات
القراء، به كوشش برگشترسر، قاهره، ١٣٥٢ق/١٩٣٣م؛ ابن جوزي، يوسف، مرا¸ة
الزمان، حيدرآباد دكن، ١٣٧٠ق/١٩٥١م؛ ذهبى، شمسالدين محمد، تذكرة الحفاظ،
حيدرآباد دكن، ١٣٣٣-١٣٣٤ق؛ همو، معرفة القّراء الكبار على الطبقات و الاعصار،
به كوشش محمد سيد جاد الحق، قاهره، ١٣٨٧ق/١٩٦٧م؛ سبكى، تاجالدين
عبدالوهاب، طبقات الشافعية الكبري، به كوشش محمود محمد طناجى و عبدالفتاح
محمد حلو، قاهره، ١٣٨٣ق/١٩٦٤م؛ صفدي، صلاح الدين خليل، الوافى بالوفيات،
به كوشش هلموت ريتر، بيروت، ١٣٨١ق/١٩٦١م؛ كتبى، محمد، فوات الوفيات، به
كوشش احسان عباس، بيروت، ١٩٧٣م؛ نُعَيْمى، عبدالقادر، الدراس فى تاريخ
المدارس، به كوشش جعفر الحسنى، دمشق، ١٣٦٧ق/١٩٤٨م. نورالله كسائى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا