دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص
٦٧٩ ص
٦٨٠ ص
٦٨١ ص
٦٨٢ ص
٦٨٣ ص
٦٨٤ ص
٦٨٥ ص
٦٨٦ ص
٦٨٧ ص
٦٨٨ ص
٦٨٩ ص
٦٩٠ ص
٦٩١ ص
٦٩٢ ص
٦٩٣ ص
٦٩٤ ص
٦٩٥ ص
٦٩٦ ص
٦٩٧ ص
٦٩٨ ص
٦٩٩ ص
٧٠٠ ص
٧٠١ ص
٧٠٢ ص
٧٠٣ ص
٧٠٤ ص
٧٠٥ ص
٧٠٦ ص
٧٠٧ ص
٧٠٨ ص
٧٠٩ ص
٧١٠ ص
٧١١ ص
٧١٢ ص
٧١٣ ص
٧١٤ ص
٧١٥ ص
٧١٦ ص
٧١٧ ص
٧١٨ ص
٧١٩ ص
٧٢٠ ص
٧٢١ ص
٧٢٢ ص
٧٢٣ ص
٧٢٤ ص
٧٢٥ ص
٧٢٦ ص
٧٢٧ ص
٧٢٨ ص
٧٢٩ ص
٧٣٠ ص
٧٣١ ص
٧٣٢ ص
٧٣٣ ص
٧٣٤ ص
٧٣٥ ص
٧٣٦ ص
٧٣٧ ص
٧٣٨ ص
٧٣٩ ص
٧٤٠ ص
٧٤١ ص
٧٤٢ ص
٧٤٣ ص
٧٤٤ ص
٧٤٥ ص
٧٤٦ ص
٧٤٧ ص
٧٤٨ ص
٧٤٩ ص
٧٥٠ ص
٧٥١ ص
٧٥٢ ص
٧٥٣ ص
٧٥٤ ص
٧٥٥ ص
٧٥٦ ص
٧٥٧ ص
٧٥٨ ص
٧٥٩ ص
٧٦٠ ص
٧٦١ ص
٧٦٢ ص
٧٦٣ ص
٧٦٤ ص
٧٦٥ ص
٧٦٦ ص
٧٦٧ ص
٧٦٨ ص
٧٦٩ ص
٧٧٠ ص
٧٧١ ص
٧٧٢ ص
٧٧٣ ص
٧٧٤ ص
٧٧٥ ص
٧٧٦ ص
٧٧٧ ص
٧٧٨ ص
٧٧٩ ص
٧٨٠ ص
٧٨١ ص
٧٨٢ ص
٧٨٣ ص
٧٨٤ ص
٧٨٥ ص
٧٨٦ ص
٧٨٧ ص
٧٨٨ ص
٧٨٩ ص
٧٩٠ ص
٧٩١ ص
٧٩٢ ص
٧٩٣ ص
٧٩٤ ص
٧٩٥ ص
٧٩٦ ص
٧٩٧ ص
٧٩٨ ص
٧٩٩ ص
٨٠٠ ص
٨٠١ ص
٨٠٢ ص
٨٠٣ ص
٨٠٤ ص
٨٠٥ ص
٨٠٦ ص
٨٠٧ ص
٨٠٨ ص
٨٠٩ ص
٨١٠ ص
٨١١ ص
٨١٢ ص
٨١٣ ص
٨١٤ ص
٨١٥ ص
٨١٦ ص
٨١٧ ص
٨١٨ ص
٨١٩ ص
٨٢٠ ص
٨٢١ ص
٨٢٢ ص
٨٢٣ ص
٨٢٤ ص
٨٢٥ ص
٨٢٦ ص
٨٢٧ ص
٨٢٨ ص
٨٢٩ ص
٨٣٠ ص
٨٣١ ص
٨٣٢ ص
٨٣٣ ص
٨٣٤ ص
٨٣٥ ص
٨٣٦ ص
٨٣٧ ص
٨٣٨ ص
٨٣٩ ص
٨٤٠ ص
٨٤١ ص
٨٤٢ ص
٨٤٣ ص
٨٤٤ ص
٨٤٥ ص
٨٤٦ ص
٨٤٧ ص
٨٤٨ ص
٨٤٩ ص
٨٥٠ ص
٨٥١ ص
٨٥٢ ص
٨٥٣ ص
٨٥٤ ص
٨٥٥ ص
٨٥٦ ص
٨٥٧ ص
٨٥٨ ص
٨٥٩ ص
٨٦٠ ص
٨٦١ ص
٨٦٢ ص
٨٦٣ ص
٨٦٤ ص
٨٦٥ ص
٨٦٦ ص
٨٦٧ ص
٨٦٨ ص
٨٦٩ ص
٨٧٠ ص
٨٧١ ص
٨٧٢ ص
٨٧٣ ص
٨٧٤ ص
٨٧٥ ص
٨٧٦ ص
٨٧٧ ص
٨٧٨ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨١٦

ابن ابی الزناد
جلد: ٢
     
شماره مقاله:٨١٦



اِبْن‌ِ اَبِى‌ الزِّناد، ابومحمّد عبدالرّحمان‌ بن‌ عبدالله‌ ذكوان‌ (١٠٠- ١٧٤ يا ١٨٠ق‌/٧١٨-٧٩٠ يا ٧٩٦م‌)، محدّث‌ و فقيه‌ مدنى‌. نياي‌ بزرگش‌ ذكوان‌ مولاي‌ رملة بنت‌ شيبة بن‌ ربيعه‌ همسر عثمان‌ بن‌ عفّان‌ بوده‌ است‌. (ابن‌ سعد، ٥/٤١٥). وي‌ از قبيلة خزرج‌ و از شاخة بنى‌ مالك‌ ابن‌ نجّار (شباب‌، ١/٣٠٧- ٣٠٨) بود، ولى‌ برخى‌ نوشته‌اند كه‌ جدش‌ ذكوان‌ برادر ابولؤلؤ ايرانى‌ قاتل‌ عمر بن‌ خطّاب‌ بوده‌ است‌ (ذهبى‌، سير، ٥/٤٤٥)، اما شباب‌ نيز از قول‌ خود او نقل‌ كرده‌ كه‌ وي‌ هَمْدانى‌ بوده‌ است‌ (١/١٦٠) .
ابن‌ ابى‌ الزّناد قرائت‌ را نزد ابوجعفر يزيد بن‌ قعقاع‌ قاري‌ مدنى‌ (د١٣٢ق‌) و روايت‌ حروف‌ قرآنى‌ را نزد نافع‌ بن‌ عبدالله‌ بن‌ ابى‌ نعيم‌ مدنى‌ (د ١٦٩ق‌) آموخت‌ (ذهبى‌، سير، ٨/١٦٧-١٧٠). از پدر خويش‌ و هشام‌ بن‌ عروة بن‌ زبير (د ١٤٦ق‌) و موسى‌ بن‌ عقبة (د ١٤١ق‌) حديث‌ شنيده‌ است‌ (بخاري‌، ٣(١)/٣١٥؛ ابن‌ ابى‌ حاتم‌، ٢(٢)/٢٥٢؛ ذهبى‌، تذهيب‌ التهذيب‌، ٢/٤٠٣). وي‌ شاگردان‌ بسيار تربيت‌ كرد. از محدّثين‌ بنامى‌ كه‌ از وي‌ روايت‌ كرده‌اند، عبدالملك‌ بن‌ جريج‌ (د ١٥٠ق‌) (خطيب‌، ١٠/٢٢٨) و عبدالملك‌ بن‌ قريب‌ اصمعى‌ اديب‌ و لغوي‌ بصري‌ (د ٢١٦ق‌) را مى‌توان‌ نام‌ برد (ابن‌ ابى‌ الحديد، ٤/٨٩). على‌ بن‌ حمزه‌ كسائى‌ لغوي‌ و نحوي‌ كوفى‌ (د ١٨٠ق‌) و عبدالله‌ بن‌ وهب‌ (د ١٩٧ق‌) از وي‌ استماع‌ كرده‌اند (ذهبى‌، سير، ٨/١٦٩). ابن‌ معين‌ (١/٧٢-٧٣) و نسائى‌ (ص‌١٥١) و ابن‌ حنبل‌ (عقيلى‌، ٢/٣٤١) و ابن‌ ابى‌ حاتم‌ (٢(٢)/ ٢٥٢) او را ضعيف‌ الحديث‌ شمرده‌اند، اما عجلى‌ (ص‌ ٢٩٢) و مداينى‌ به‌ نقل‌ از مالك‌ بن‌ انس‌ (ابن‌ عدي‌، ٤/١٥٨٥) او را ثقه‌ دانسته‌اند. ابن‌ حبان‌ نوشته‌ است‌ كه‌ وي‌ حافظة خوبى‌ نداشت‌ و اشتاباهات‌ فراوانى‌ كرده‌ است‌ (٢/٥٦). خطيب‌ بغدادي‌ (١٠/٢٢٨) نوشته‌ است‌ كه‌ روايات‌ مدنى‌ وي‌ مورد وثوق‌ و قابل‌ اعتماد است‌، اما رواياتى‌ كه‌ وي‌ در بغداد نقل‌ كرده‌، در اثر فسادي‌ كه‌ از جانب‌ بغداديان‌ در آنها راه‌ يافته‌ است‌، قابل‌ اعتماد نيست‌.
وي‌ هنگامى‌ كه‌ محمد عبدالعزيز زهري‌ قاضى‌ مدينه‌ بود، در اثر اختلافى‌ كه‌ با عبدالله‌ بن‌ محمد بن‌ سمعان‌ پيدا كرد، به‌ وسيلة زهري‌ محكوم‌ به‌ زندان‌ و ١٧ ضربه‌ تازيانه‌ گرديد، اما چندي‌ پس‌ از اين‌ واقعه‌، والى‌ خراج‌ مدينه‌ شد و در اين‌ دوره‌ به‌ پارسايان‌ و اهل‌ خير و حديث‌ كمك‌ بسيار كرد (ابن‌ سعد، ٥/٤١٦). ابن‌ ابى‌ الزّناد از مدينه‌ مهاجرت‌ كرد و به‌ بغداد رفت‌ و در آنجا به‌ تدريس‌ و نشر روايات‌ و احاديث‌ پرداخت‌ و تا هنگام‌ مرگ‌ نيز در آن‌ شهر ماند. وي‌ در ٧٤ سالگى‌ در بغداد درگذشت‌ و در مقابر باب‌ التّين‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (ابن‌ قتيبه‌، ٤٦٥).
ابن‌ نديم‌ (ص‌ ٢٢٥) دو كتاب‌ به‌ نامهاي‌ الفرائض‌ و راي‌ الفقهاء السبعة من‌ اهل‌ المدينة و ما اختلفوا فيه‌ به‌ او نسبت‌ داده‌ است‌. ذهبى‌ ( تذكرة الحفاظ، ١/٢٤٨) مى‌گويد كه‌ وي‌ كتاب‌ اخير را از پدرش‌ روايت‌ كرده‌ است‌. اما اكنون‌ چيزي‌ از اين‌ آثار باقى‌ نمانده‌ است‌.
مآخذ: ابن‌ ابى‌ حاتم‌، عبدالرحمان‌، الجرح‌ والتعديل‌، حيدرآباد دكن‌، ١٣٧٢ق‌؛ ابن‌ ابى‌ الحديد، عبدالحميد، شرح‌ نهج‌ البلاغة، به‌ كوشش‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهيم‌، قاهره‌، ١٣٧٩ق‌؛ ابن‌ حبان‌، محمد، المجروحين‌، به‌ كوشش‌ محمود ابراهيم‌ زايد، بيروت‌، ١٣٩٦ق‌/١٩٧٦م‌؛ ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الكبري‌، به‌ كوشش‌ احسان‌ عباس‌، بيروت‌، دارصادر؛ ابن‌عدي‌، عبدالله‌، الكامل‌ فى‌ ضعفاء الرجال‌، بيروت‌، ١٤٠٥ق‌/ ١٩٨٥م‌؛ ابن‌ قتيبه‌، عبدالله‌، المعارف‌، به‌ كوشش‌ ثروت‌ عكاشه‌، قاهره‌، ١٩٦٠م‌؛ ابن‌ معين‌، يحيى‌، معرفة الرّجال‌، به‌ كوشش‌ محمد كامل‌ القصار، دمشق‌، ١٤٠٥ق‌/ ١٩٨٥م‌؛ ابن‌ نديم‌، الفهرست‌، به‌ كوشش‌ گوستاو فلوگل‌، هاله‌، ١٨٧٢م‌؛ بخاري‌، اسماعيل‌، التاريخ‌ الكبير، حيدرآباد دكن‌، ١٣٧٧ق‌/١٩٥٧م‌؛ خطيب‌، بغدادي‌، احمد، تاريخ‌ بغداد، قاهره‌، ١٣٥٠ق‌/١٩٣١م‌؛ ذهبى‌، شمس‌الدين‌ محمد، تذكرة الحفاظ، بيروت‌، ١٣٧٤ق‌؛ همو، تذهيب‌ التهذيب‌، خطى‌، كتابخانة احمد ثالث‌، استانبول‌، شم ٢٨٩٩؛ همو، سيراعلام‌ النبلاء، به‌ كوشش‌ شعيب‌ ارنؤوط ونذير حمدان‌، بيروت‌، ١٤٠٥ق‌/١٩٨٥م‌؛ شباب‌، خليفه‌، تاريخ‌، به‌ كوشش‌ سهيل‌ زكار، دمشق‌، ١٩٦٨م‌؛ عجلى‌، احمد، تاريخ‌ الثقات‌، به‌ كوشش‌ عبدالمعطى‌ قلعجى‌، بيروت‌، ١٤٠٥ق‌/ ١٩٨٥م‌؛ عقيلى‌، محمد، الضعفاء الكبير، به‌ كوشش‌ عبدالمعطى‌ قلعجى‌، ١٤٠٤ق‌/ ١٩٨٤م‌؛ نسائى‌، احمد، الضعفاء و المتروكون‌، به‌ كوشش‌ عبدالعزيز عزالدين‌ سيروان‌، بيروت‌، ١٤٠٥ق‌/ ١٩٨٥م‌. على‌ رفيعى‌
تايپ‌ مجدد و ن‌ * ١ * زا
ن‌ * ٢ * زا