اَبْدال، تخلص دو شاعر پارسی‌گوی در سده‌های ٩ و ١٠ق/١٥ و ١٦م. از آنان تاکنون دیوانی به دست نیامده است، اما اشعارشان به‌طور پراکنده در تذکره‌ها ثبت است.
١. ابدال بلخی: اصل او از بلخ بود. در روزگار سلطان یعقوب ترکمان (آق‌قویونلو) در آذربایجان به خدمت او رسید. پس از مرگ سلطان یعقوب (٨٩٦ق/١٤٩٠م) به اصفهان رفت و به خدمت شاه اسماعیل اول درآمد (آذر بیگدلی، ٣٠٦). از سال مرگ ابدال بلخی اطلاع درستی در دست نیست، اما چنین به نظر می‌رسد که وی در ٩٣٠ق/١٥٢٣م درگذشته باشد. ایمان (ص ٤٩) و صبا (ص ٤٩) و صبا (ص ٤٩) از روی اشتباه این سال را زمان مرگ ابدال اصفهانی پنداشته‌اند. صبا (صص، ١٢، ٤٩) زندگینامة ابدال اصفهانی و بلخی را با هم خلط کرده است. به گفتة آذربیگدلی (همانجا) اشعار او از هزل و طنز خالی نبوده است.
٢. ابدال اصفهانی: اصل وی از اصفهان بود ودر این شهر به عطاری اشتغال داشت. وی از همنشینان سام میرزا صفوی (٩٢٣-٩٧٥ق/١٥١٧-١٥٦٧م) به شمار می‌رفت و سام میرزا پاره‌ای از احوالات وی را از قول خود او در تحفة سامی نقل کرده است. ابدال به سبب دلباختگی و تحول روحی کسب و کار را بر هم زد و روشی قلندرانه در پیش گرفت. ٣سال در اصفهان و ٥سال در تبریز بدین روش به سر برد، ولی سرانجام توبه کرد و تا پایان عمر به عبادت مشغول شد (سام میرزا، ٢١٢-٢١٤؛ آذربیگدلی، ١٧٣). سام میرزا اشعاری از او، از جمله دو بیت از چکامه‌ای که وی در جواب قصید‌ه‌ای از کاتبی در مدح علی بن ابی طالب (ع) سروده، نقل کرده است که نمودار شیوة دلنشین و طبع روان او در شاعری است (ص ٢١٦).
سام میرزا و آذر بیگدلی به زمان مرگ ابدال اشاره‌ای ندارند، اما برخی از تذکره نویسان مرگ وی را در قندهار و در حملة سام میرزا به این شهر می‌دانند (اوحدی، به نقل از مترجم مجالس النفائس، ١١٣؛ صبا، ٤٩؛ لکهنوی، ١٩). از آنجا که این واقعه در ٩٤٢ق/١٥٣٥م روی داده است (علاّمی، ١/١٣٥)، مرگ ابدال ‌می‌بایست در این سال بوده باشد. صبا (همانجا) و ایمان (ص ٤٩) واقعة مذکور را در ٩٣٠ق ثبت کرد‌ه‌اند، اما سخن ایشان با توجه به گفتة ابوالفضل علاّمی (همانجا) و نیز با توجه به اینکه در این تاریخ سام میرزا فقط ٧ سال داشته، مردود است. لکهنوی (همانجا) مزار ابدال را در قندهار می‌داند.
مآخذ: آذر بیگدلی، لطفعلی، آتشکدة آذر، به کوشش جعفر شهیدی، تهران، ١٣٧٧ش؛ اوحدی بلیانی، محمد بن معین الدین، عرفات العاشقین، نسخة خطیِ کتابخانة ملی ملک، شم‌ ٣٨٨٧؛ ایمان، رحم علیخان، منتخب اللطایف، به کوشش محمد رضا جلالی نائینی و امیرحسین عابدی، تهران، ١٣٤٩ش؛ سام میرزا، تحفة سامی، به کوشش همایونفرخ، تهران،١٣٤٧ش؛ صبا، محمد بن محمد، روز روشن، به کوشش رکن زادة آدمیِّت، تهران، ١٣٤٣ش؛ علاّمی، ابوالفضل، اکبرنامه، به کوشش آغا احمد علی و مولوی عبدالرحیم، کلکته، ١٨٧٧م؛ لکهنوی، آفتاب رای، ریاض العارفین، به کوشش حسام الدین راشدی، پاکستان، ١٣٩٦ق/١٩٧٧م.
علی بته کن