دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٧٦
| آيينه عباسی جلد: ٢ شماره مقاله:٥٧٦ |
آيينة عَبّاسى، كتابى كلامى در ردّ بر يهود و نصارا به زبان فارسى،
نوشتةابواحمد محمدبن عبدالنبىبن عبدالصانع محدثاخباري نيشابوري معروف به
ميرزا محمد اخباري (١١٧٨-١٣٣٢ق/١٧٦٤- ١٨١٦م). نام كامل كتاب، آيينة عباسى در
نمايش حقشناسى است كه به عنوان « امالى العباسى » يا « امالية العباسى
فى رد على النصاري » نيز ياد شده است (خوانساري، ٧/١٢٨؛ آقابزرگ، ٢/٣١٨) و
به اشارة عباس ميرزا، وليعهد فتحعلىشاه، در پاسخ ايرادهاي پادري (= پدر
روحانى، عنوانى كه به شيوخ و علماء نصارا داده مىشد) نوشته شده است.
نگارش اين كتاب در ٢٨ جمادي الثانى ١٢٣٠ق/٧ ژوئن ١٨١٥م در كاظمين آغاز
شده و در ٣ شعبان همان سال (١١ ژوئية ١٨١٥) به پايان رسيده است.
آيينة عباسى در ٥ فصل، با مقدمه و مؤخرهاي بدين ترتيب تصنيف شده است:
مقدمه، در تصور مطلب؛ فصل اول، رد يهود؛ فصل دوم، رد نصارا؛ فصل سوم، در دو
قسمت: قسمت اول، در عدم اختصاص نبوت به حضرت عيسى، قسمت دوم، در باب
بشارت آن حضرت به پيامبري رسول اكرم؛ فصل چهارم، در مذاهب مجوس و
فرقههاي آن؛ فصل پنجم، در حقيقت اسلام و اثبات نبوت خاصه.
شيوة نگارش كتاب همانند بيشتر رديهها، به صورت پرسش و پاسخ و با لحن جدلى
است. نسخههاي خطى اين كتاب در كتابخانة آستان قدس و كتابخانة آيتالله
مرعشى موجود است. خانبابا مشار چاپ شدن اين كتاب را يادآور شده، ولى به
سال و جاي چاپ آن اشارهاي نكرده است.
مآخذ: آقابزرگ، الذريعة، ١/٥٣، ٢/٣١٨؛ خوانساري، محمدباقر، روضات الجنات، قم،
١٣٩٢ق، ٧/١٢٧-١٤٤؛ مرعشى، خطى، ١٠/٢٩٣-٢٩٤؛ مركزي، خطى، ١١/٢٤٢٣-٢٤٢٤؛ مشار،
چاپى فارسى، ص ٢١؛ مشهد ٢، خطى، ص ٥٦٦؛ منزوي، خطى، ٢/٨٦٩. بخش اديان و
مذاهب (ز) تايپ مجدد - ٣/٥/٧٧ (ز) ن ١- ٦/٥/٧٧