دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٤٠
| آيات الاحکام جلد: ٢ شماره مقاله:٥٤٠ |
آياتُ الاَحْكام، عنوان مشهور و اصطلاحىِ تعدادي از كتب فقهى استدلالى
كه بر پاية آيات فقهى قرآن مجيد نوشته شده است. برخى از اين كتابها نامهاي
خاص دارند، و برخى ديگر به آيات الاحكام موسومند. در شمار كتابهايى كه با
نام آيات الاحكام تأليف شدهاند، اين كتابها را مىتوان ياد كرد:
١. تأليف محمدبن على بن ابراهيم استرابادي (د ١٠٢٨ق/١٦١٩م)، فقيه، محدث و
عالم رجال. وي در همة ابواب فقهى از طهارت تا قضا و شهادت بحث كرده است.
نسخههاي خطى اين اثر در كتابخانة آستان قدس (آستان، ٤/٤٠٣) و ملى تهران (ملى،
٩/٢٨٥) موجود است.
٢. تأليف محمد باقر بن محمد حسن قاينى بيرجندي از دانشمندان سدة ١٣ق/١٩م،
كه در شوال ١٢٩٩ از نگارش آن فراغت يافته است. نسخةخطى ايناثر در
كتابخانةآيتالله مرعشى در قمنگهداريمىشود (مرعشى، ٩/١٩٧).
٣. تأليف ملك على تونى كه به نام شاه سليمان صفوي (١٠٧٧-
١١٠٥ق/١٦٦٦-١٦٩٣م) تأليف كرده است. نسخة خطى مورخ ١٠٩٨ق اين كتاب در
كتابخانة آستان قدس موجود است (آقابزرگ، ١/٤٤).
برخى از كتبى كه در آيات الاحكام، تحت نامهاي خاص تأليف شدهاند، عبارتند
از: احكام القرآن؛ ايناس سلطان المؤمنين؛ بدايع الكلام؛ تحصيل الاطمينان؛
تفسير شاهى؛ تفسير قطب شاهى؛ تقريب الافهام؛ الجامع الاحكام القرآن؛
دررالايتام؛ دلائل المرام؛ روايع البيان؛ زبدة البيانء فقه القرآن معروف
به فقه راوندي؛ قلائد الدرر؛ كنزالعرفان؛ لب الالباب؛ مسالك الافهام؛ معارج
السؤول؛ مفاتيح الاحكام؛ منهاج الهداية؛ نثر الدرر الايتام؛ النهاية (آقابزرگ،
١/٤٠ به بعد). شماري از اين كتابها در جاي خود مورد بحث قرار خواهد گرفت.
مآخذ: آستان قدس، فهرست؛ آقابزرگ، الذريعة؛ مرعشى، خطى؛ ملى، خطى.
بخش معارف (ز) تايپ مجدد - ١٩/٣/٧٧ (ز) ن ١- ٢٧/٣/٧٧