دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥١٦
| آموزش و پرورش جلد: ٢ شماره مقاله:٥١٦ |
آموزِش و پَروَرِش، مجلّۀ رسمی وزارت آموزش و پرورش که نخستینبار در فروردین ١٢٩٨ش
در زمان وزارت نصیرالدوله به نام مجلۀ اصول تعلیمات منتشر گردید، مدّت دو سال هر
سال ٦ شماره از آن انتشار یافت (یغمایی، ١١٣). این نشریه پنج سال تعطیل بود و این
نشریه مدت پنج سال تعطیل بود و پس از این فترت بار دیگر از فروردین ١٣٠٤ تا اسفند
١٣٠٦ش بنام مجلۀ تعلیم و تربیت به مدیریت علیاصغر حکمت منتشر شد و در سه دوره، هر
سال ١٢ شماره به چاپ رسید. پس از آن تا ١٣١٣ش انتشار آن متوقّف گردید، و در این سال
مجدداً به مدیریت نصراللـه فلسفی طبع و نشر آن آغاز شد، ولی پس از انتشار شمارۀ
پنجم از دورۀ ششم (١٣١٤ش) به سبب درج مقالهای از سیّد حسن تقیزاده با عنوان «جنبش
ملی ادبی» در اعتراض به شیوۀ کار فرهنگستان بار دیگر تعطیل شد (افشار، ٣/حاشیۀ ص
بیست و پنج). اندکی بعد بار دیگر بدون ذکر نام مسئول تا ١٣١٧ش انتشار یافت. در این
دوره مدیریّت آن برعهدۀ محیط طباطبائی بود، و چون فرهنگستان واژههای آموزش و پرورش
را به جای تعلیم و تربیت قرار داده بود، از مرداد ١٣١٧ش تا اردیبهشت ١٣٤٠ش، با یک
وقفه در سالهای ١٣٢٤-١٣٢٦ش به نام مجلۀ آموزش و پرورش طبع و نشر میشد و کسانی چون
لطفعلی صورتگر (١٣١٩-١٣٢٢ش)، حبیب یغمایی (١٣٢٣-١٣٢٤ و ١٣٢٧-١٣٢٩ش) و عباس شوقی
(١٣٣٥-١٣٣٨ش)، سردبیری آن را برعهده داشتند (یغمایی، ١١٣-١١٥). کسانی چون ملک
الشّعرای بهار، عبّاس اقبال، علیاصغر حکمت، کاظمزادۀ ایرانشهر، عیسی صدیق،
محمّدباقر هوشیار و رشید یاسمی با نوشتن مقالات تحقیقی و تربیتی با این نشریه
همکاری میکردند.
پس از یک وقفۀ چند ماهه، بار دیگر از دی ماه ١٣٤٠ تا خرداد ١٣٤١ش به نام ماهنامۀ
فرهنگ و از اسفند ماه ١٣٤١ تا مهر ماه ١٣٥٧ش به نام ماهنامۀ آموزش و پرورش منتشر
میشد.
آخرین دورههای این نشریه (دورۀ ٣٩-٤٨) با ٨ شماره در سال (به استثنای دورۀ ٤٦) در
فاصلۀ سالهای ١٣٤٨-١٣٥٧ش به مدیریت ایرج جهانشاهی و سردبیری عبدالمحمد آیتی به چاپ
رسید و انتشار آن از مهر ١٣٥٧ش متوقف گردید. پس از انقلاب اسلامی ایران این نشریه
به نام فصلنامۀ تعلیم و تربیت منتشر میشود.
این مجله در آغاز انتشار ارگان رسمی «وزارت معارف» بود و بیشتر به نشر آمار
دانشآموزان و معلمان و نتیجۀ امتحانات و دستورالعملهای اداری و مانند آنها
میپرداخت، ولی به تدریج دامنۀ موضوعات آن گسترش یافت و علاوه بر بخش اخبار فرهنگی
و درج آمار و ارقام آموزشی، مقالات تحقیقی در زمینههای گوناگون علمی و ادبی و
تاریخی نیز منتشر میکرد. این نشریه به حکم هدف و وظیفۀ اصلی خود به موضوعات مربوط
به روانشناسی کودکان و نوجوانان، مسائل تربیتی و آموزش و پرورش تطبیقی توجّه خاص
داشت و مقالاتی دربارۀ روشهای علمی تدریس مواد آموزشی در شرایط خاص ایران، نقد و
بررسی محتوای کتب درسی، منتشر میکرد.
مآخذ: افشار ایرج، فهرست مقالات فارسی، تهران، ١٣٥٥ش، ١/شانزده هفده، بیست و چهار،
٢/٢، ٣، ٣/بیست و یک؛ صدیق، عیسی، تاریخ فرهنگ ایران، تهران، ١٣٣٨ش، ص ٣٥٥؛
مشارالدّوله، «حکم وزارتی»، تعلیم و تربیت، تهران، س ١، شم ١ (فروردین ١٣٠٤ش)، صص
١-٢؛ یغمایی، اقبال، «ماهنامۀ آموزش و پرورش»، آموزش و پرورش، س ٣٥، شم ٩-١٠
(فروردین ١٣٤٤)، صص ١١٣-١١٥.
بخش ادبیّات