دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٧١
| آل موسی جلد: ٢ شماره مقاله:٤٧١ |
آلِ موسی، اصطلاحی قرآنی و عنوان خاندان موسی بن عمران(ع) پیامبر بنیاسرائیل. این
عنوان یکبار در قرآن آمده است: وَ قالَ لَهُمْ نَبِیُّهُم اِنَّ ایَهَ مُلْکِهِ
اَنْ یَأْتِیَکُمُ التّابُوتُ فیهِ سَکینَهٌ مِنْ ربِّکُم وَ بَقِیَّهٌ مِمّا
تَرَکَ الُ هرونَ تَحْمِلُهُ الْمَلئِکَهُ (بقره/٢/٢٤٨)، یعنی پیامبرشان به ایشان
گفت: نشانۀ پادشاهی او آمدن تابوت است به نزد شما. در آن آرامشی است از پروردگارتان
و بازماندهای از آنچه خاندان موسی و خاندان هارون فرو هشتند. دربارۀ آل (ﻫ م)
معانی زیر عنوان شده است: خانواده، عائله، خاندان، تیره، اهل، عشیره، پیروان،
وابستگان و در اینجا مفسّران آراءِ متفاوتی ابراز داشتهاند: ١. برخی معتقدند که
منظور از آل موسی پیامبران بنیاسرائیل از نسل یعقوب هستند (زمخشری، ١/٣٨٠)؛ ٢.
بعضی گفتهاند که مقصودذ از آل موسی خود موسی است که از باب تعظیم و احترام از وی
با چنین تعبیری یاد شده است (طبرسی، ١/٣٥٣؛ فخر رازی ٦/١٩١)؛ ٣. فرزندان موسی مصداق
آل موسی هستند (قاضی بیضاوی، ١/١٣٠)؛ ٤. پیروان موسی هستند (فخر رازی، ٦/١٩١) و به
تصریح علامه طباطبائی خود موسی و خواصِّ خاندان او آل موسی بهشمار میروند (٢/٢٩١؛
نیز نک: آل هارون). باتوجه به مضمون آیه و اشارۀ برخی از مفسران به اینکه «بقیّه
ممّا ترک» خردههای الواح و جامه و نعلین و عصای موسی و عمامۀ هارون و جز آنهاست
(طبرسی، ١/٣٥٣؛ آلوسی، ٢/١٦٩)، نظر علامه طباطبایی به صواب نزدیکتر است.
مآخذ: آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، ١٣٧٠ق؛ زمخشری، جاراللـه، الکشّاف، بیروت،
١٣٨٧ق؛ طباطبائی، محمدحسین، المیزان، بیروت، ١٣٩٣ق؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع
البیان، قم، ١٤٠٣ق؛ فخر رازی، محمدبن عمر، التّفسیرالکبیر، بیروت؛ قاضی بیضاوی،
عبداللـه بن عمر، انوار التنزیل، قاهره، ١٣٨٨ق.
علی رفیعی