عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢٠ - نظر ملا صدرا در صلاح و فساد انسان

تمام مسائل شيطانى و شيطان صفتان نموده و از دنيا بريده به خدا مى‌پيوندد و به توسط سلوك از مقام نفس و هوا طى مقامات كرده و به خدا مى‌رسد. در اين هنگام پرتو انوار ملكوت بر وى ظاهر و در بهاى غيب گشوده و تابش‌هاى انوار جهان قدس يكى بعد از ديگرى بر وى هويدا و آشكار مى‌گردد، لذا امور پنهانى را در صورت‌هاى برزخى مشاهده مى‌نمايد و چون كمى از آن چشيد ميل به خلوت و تنهايى و گوشه‌گيرى از مردمان و شوق به ذكر الهى به طور مداوم و هميشگى پيدا مى‌نمايد و دل از مشغوليات حسى آسوده و باطنش بتمامه متوجه خداوند تعالى مى‌گردد.

در اين حال علوم لدنى و موهبتى و رازهاى الهى بر او افاضه يافته و انوار معنوى گاه بر او آشكار و گاه ديگر پنهان و در استتار گشته، تا آن كه از مرتبه تلوين رها و به مرتبه تكوين و پابرجايى استوار گرديده و بر او سكينه و آرامش روحى فرود آمده و داخل عوالم جبروت گشته و عقول مفارقه را مشاهده و به انوار آن عقول، متحقق و پابرجا و از باطن آن عقول نورپذير و منور مى‌گردد و در اين حال سلطنت احديت بر وى هويدا و درخشش انوار عظمت و كبرياى الهى بر وى نور فزا و كوه انيت و خوديت او شكافته و چون غبارى پراكنده و منتشر مى‌سازد. در اين حال در برابر حضرت او به سجده مى‌افتد و اين مقام جمع و توحيد است. در اين مقام در نظر او هرچه جز خداست محو و نابود گشته و نداى پادشاهى از كيست؟ خالص، خداى يگانه قهار است را مى‌شنود.

در هر صورت وقتى روى دل از حق برگشت و پرده غفلت تمام موجوديت و هويت قلب را گرفت، آدمى در اخلاق و عمل و رفتار و گفتار از چهارچوب قواعد شرع و قوانين حق بيرون مى‌رود و در تمام جوانب حيات و شؤون زندگى دچار فساد مى‌شود و تمام حركات خود را براساس هواى نفس و اغواى شياطين جنى و انسى انجام مى‌دهد و از هر جهت منبع و مولد فساد و افساد مى‌گردد كه فساد انجام كار و ظهوردادن حال بر خلاف برنامه‌هاى الهى و دستورهاى انبيا و ائمه : است.