عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢ - توكل در قرآن

توجه به آن دو چيز علت تحقق توكل است.

١- بايد با تمام همت از تكيه بر وسايل و علل و اسباب شيطانى اعم از علل بى‌جان و با جان پرهيز كرد، تا وجود انسان منشأ گناه و ميدان باز كردن براى عصيان عاصى نشود و از اين طريق به ستم و ستمگر و بازشدن راه براى نفوذ شياطين كمك نگردد.

٢- اسباب و وسايل را در امور مستقل نداند و از مستقل دانستن هر امورى بپرهيزد و در تمام برنامه‌ها توجه داشته باشد كه تأثير اسباب و علل فقط و فقط به دست اراده و عنايت و توجه حضرت اوست، آن جناب اگر بخواهد آتش بسوزاند مى‌سوزاند و دوا اثر كند اثر مى‌كند و زمين بروياند مى‌روياند و جنگ به پيروزى برسد مى‌رسد و اگر نخواهد چيزى به نتيجه نمى‌رسد گرچه تمام عالم و عالميان براى به نتيجه رساندن كار دست به دست هم بدهند، چون انسان اين دو حقيقت را در تمام جهات حيات لحاظ كند، توكل را كه حالتى روانى و حقيقتى قلبى است در جان خود تحقق داده و در صف متوكلان به حق قرار گرفته است.

چون توكل حاصل شود، حكومت شيطان از خيمه حيات انسان برچيده شود و ميل به گناه و گناهكار از دل برود و ميدان زندگى از دخالت هوا و شهوت پاك گردد و آدمى از اين كه عمله شياطين و دستگاه‌هاى ظلم شود نجات پيدا كند و هم چون اولياى حق در راه زندگى قدم بردارد و به هيچ كارى بدون وكيل گرفتن حق و اعتماد بر جناب او دست نزند.

توكل در قرآن‌

در باب توكل و اين كه اين حقيقت عالى روانى ريشه در ايمان به حق دارد، بسيار گفته و نوشته‌اند، محصول و نتيجه تمام آن‌ها در اين چند جمله مفيد و مختصر است.