عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١١٩ - نظر ملا صدرا در صلاح و فساد انسان

چيزى است كه به توسط ولادت جسمانى حاصل گشته و اولين مقام از مقامات نفس و به منزله هيولا مى‌باشد كه اولين مقام از مقامات جسم است و او هم مانند ديگر حيوانات جز خوردن و آشاميدن و خوابيدن چيز ديگرى نمى‌داند، بعد از آن ترقى نموده، ديگر صفات نفس يكى پس از ديگرى در وى ظاهر مى‌گردد، مانند شهوت و خشم و آز و خست و فريب و نيرنگ و نخوت و خدعه و جور و ديگر از اين صفات كه نتيجه پوشيدگى و حجاب و دورى از عوالم الهى است و او در اين مقام به تمام وجود، حيوانى است كه كارهاى گوناگون مطابق خواسته‌هاى مختلف جوراجور درونى و انديشه‌ها و مقاصد گوناگون از او صادر و ظاهر مى‌گردد، لذا او در درياى ظلمات و تاريكى‌ها غرق و در دست هوس و شهوت اسير و در بند است، گاه او را شهوت كشيده و ديگر هنگامه اهريمن او را لغزش مى‌دهد؛ زيرا او در گورستان جهل و نادانى بوده و از جهان وحدت و يگانگى در خواب غفلت و بى‌خبرى است.

ولى اگر درخششى از انوار رحمت الهى او را فرا گيرد از خواب نادانى بيدار و از رؤياى طبيعت بيزار و به اين راز پى مى‌برد كه در وراى اين محسوسات جهانى ديگر و برتر از خوشى‌هاى حيوانى لذات ديگرى است.

در اين هنگام است كه از پرداختن به چيزهاى بيهوده و مزخرف روى گردانده، براى رهايى از اين امورى كه در شرع از آن نهى شده به سوى پروردگار زارى و بازگشت مى‌نمايد.

اكنون آغاز به تدبر و تفكر در آيات الهى و شنيدن پند و مواعظ او نموده و انديشه در احاديث پيغمبر ٦ و عمل مطابق شريعت او مى‌نمايد و شروع به رها نمودن زوايد دنيوى از جاه و مال و ديگر چيزها نموده و براى به دست آوردن كمالات اخروى اراده قوى مى‌نمايد كه اگر عنايت الهى شامل حالش شود گوشه‌گيرى از