اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٣٩ - هدفمندى انسان
توانمندى انسان در اخلاقى زيستن را بر اساس متون اسلامى بررسى كنيم.
بر اساس آيات و روايات متعدد، خداوند به انسان توانايى شناخت و تشخيص حق از باطل را عطا كرده است و همچنين او را به حواس پنجگانه مجهز كرده تا دانشهاى مورد نياز خود را بهدست آورد. در سوره نحل آمده است:
وَاللّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ الْسَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ؛[١] و خدا شما را از شكم مادرانتان- در حالى كه چيزى نمىدانستيد- بيرون آورد، و براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد، باشد كه سپاسگزارى كنيد.
افزون بر اين، خداوند انسان را با عقل مجهز كرده تا بتواند به باطن عالم محسوس راه يابد. به همين رو خداوند در آيات مختلف از كسانى كه اهل تفكر و تعقل نيستند، انتقاد مىكند:
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابَّ عِندَ اللّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ؛[٢] قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا كران و لالانىاند كه نمىانديشند.
أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا؛[٣] آيا گمان دارى كه بيشترشان مىشنوند يا مىانديشند؟ آنان جز مانند ستوران نيستند، بلكه گمراهترند.
در اين آيات خداوند كسانى را كه از قدرت تعقل خود بهره نمىگيرند، به چهارپايان مانند مىكند. در جاى ديگرى بهصراحت مىفرمايد:
فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا؛[٤] سپس پليدكارى و پرهيزگارىاش را به آن [انسان] الهام كرد.
[١] - نحل( ١٦): ٧٨
[٢] - انفال( ٨): ٢٢
[٣] - فرقان( ٢٥): ٤٤
[٤] - شمس( ٩١): ٧