اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٣٢ - رويكردهاى مختلف در اخلاق اسلامى
در اينجا نمىخواهيم اين پرسشها را از ديدگاه فيلسوفان، عارفان مسلمان و انديشمندان غربى بررسى كنيم، بلكه مىكوشيم بهاختصار به هدفمندى انسان از ديدگاه آيات و روايات بپردازيم.
از نظر متون اسلامى، آفرينش جهان بيهوده و عبث نيست. در آيات متعددى بهصراحت اين موضوع بيان شده است:
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ؛[١] همانان كه خدا را [در همه احوال] ايستاده و نشسته، و به پهلو آرميده ياد مىكنند، و در آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند [كه:] پروردگارا، اينها را بيهوده نيافريدهاى؛ منزهى تو! پس ما را از عذابِ آتش دوزخ در امان بدار.
در آيه ديگرى آمده است:
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ؛[٢] و آسمان و زمين و آنچه را كه ميان آن دو است به بازيچه نيافريديم.
اين آيات بهروشنى بر هدفدار بودن جهان هستى دلالت دارند. بر اساس اين آيات نهتنها كل جهان هستى، بلكه همه موجودات براى تحقق هدفى آفريده شدهاند. از اين رو در برخى آيات، خداوند خاصه به آفرينش انسانها اشاره كرده آن را هدفدار مىداند:
أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ؛[٣] آيا پنداشتيد كه شما را بيهوده
آفريدهايم و اينكه شما به سوى ما بازگردانيده نمىشويد؟
بدين سان، خداوند انسانها را مخاطب قرار داده، به آنها يادآور مىشود كه از آفرينش آنان هدفى داشته است.
[١] - آل عمران( ٣): ١٩١
[٢] - انبياء( ٢١): ١٦؛ دخان( ٤٤): ٣٨
[٣] - مؤمنون( ٢٣): ١١٦