اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٨٦ - مفهوم هواى نفس

زيان‌هاى ناشى از حسد را جبران كند؟ اميرالمؤمنين عليه السلام در روايتى مى‌فرمايد:

خود را از شدت و گزندگى يخبندان، كينه، خشم و حسادت حفظ كنيد و براى مبارزه با آنها سازوبرگ لازم ازقبيل تفكر و تدبر در آثار و پيامدهاى سوء آنها و ... را فراهم كنيد.[١]

راه ديگر براى مبارزه با حسد كه مكمل راه‌هاى پيشين است، دورى كردن از عمل به مقتضاى حسادت و انجام دادن رفتارهايى متضاد با آنهاست. براى مثال، هنگامى كه فرد با دوستى برخورد مى‌كند كه به او حسادت مى‌ورزد، به جاى روى ترش كردن بكوشد با خوشرويى و به نيكى با او سخن بگويد و به جاى عيبجويى، نيكى‌هاى او را براى ديگران بيان كند. اگر مدتى بدين‌گونه رفتار كند، به‌تدريج حسادت و كينه، كم‌رنگ و ضعيف شده و محبت و خيرخواهى جاى آن را مى‌گيرد.

٦. تكبر

تكبر از صفات ناپسندى است كه در قرآن بسيار مذمت شده است. آنچه موجب شد شيطان سر از اطاعت خداوند بپيچد و از درگاه الهى رانده شود، تكبر او در برابر خداوند و برتر دانستن خود از آدم بود. خداوند مى‌فرمايد:

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ؛[٢] و چون فرشتگان را فرموديم: «براى آدم سجده كنيد»، پس بجز ابليس- كه سر باز زد و كبر ورزيد و از كافران شد- [همه‌] به سجده درافتادند.

بسيارى از كسانى كه در برابر دعوت انبيا مى‌ايستادند و از پذيرش آن سر باز مى‌زدند، متكبران بودند. در قرآن درباره حضرت صالح عليه السلام مى‌خوانيم:

قَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحاً مُّرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ^ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِيَ آمَنتُمْ بِهِ‌

[١] - همان، ص ٣٠١

[٢] - بقره( ٢): ٣٤