اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٥٨ - منشأ عفو و گذشت و راه رسيدن به آن
امام عليه السلام در روايتى ديگر مىفرمايد:
هرگاه كسى مرتكب گناهى شود، در قلب او نقطهاى سياه ظاهر مىشود. اگر توبه كند، نقطه سياه پاك مىشود و اگر بر گناه خويش بيفزايد، آن نقطه افزايش مىيابد تا سراسر قلب را فرامىگيرد. در اين صورت، هيچگاه رستگار نخواهد شد.[١]
٢. دچار شدن به گرفتارى و مصيبت: گاه انسان در زندگى دچار گرفتارىهايى مىشود كه زندگى را بر او تلخ و تحملناپذير مىكند؛ كه نتيجه گناهانى است كه خود را به آنها آلوده است:
وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَن كَثِيرٍ؛[٢] و هر [گونه] مصيبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست، و [خدا] از بسيارى درمىگذرد.
در رواياتى متعدد از اين مطلب سخن رفته است. امامصادق عليه السلام مىفرمايد:
بدانيد كه هيچ رگى از انسان زده نمىشود و به هيچ درد و نكبت و سردرد و بيمارى جز به سبب گناه مبتلا نمىشود. دليل اين مطلب سخن خداوند در قرآن است: «هر مصيبتى كه به شما مىرسد، به سبب كارهايى است كه انجام دادهايد؛ [درحالىكه خداوند] بسيارى از آنها را مىبخشد.» و آنچه خداوند مىبخشد، بيش از آنهايى است كه بر آنها مؤاخذه مىكند.[٣]
سلب نعمت از انسان، محروميت از روزى و مستجاب نشدن دعا برخى از اين مصيبتهاست.
٣. حبط عمل: حبط يعنى نابود شدن و حبط عمل به معناى بر باد رفتن كارهاى نيك آدمى است كه اين موضوع در روايات متعددى بيان شده است. براى نمونه، سليمانبن خالد مىگويد:
از امامصادق عليه السلام درباره آيه «و به رفتارهايى كه انجام دادهاند روى آورده و آنها را نابود مىكنيم»، پرسيدم. امام عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند! اگر رفتارهاى آنها
[١] - همان، ص ٢٧١
[٢] - شورى( ٤٢): ٣٠
[٣] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٢٧٣