انسان عمل بدى انجام دهد، شيطان تأثير آن عمل را در نفس انسان بسيار كوچك جلوه مى‌دهد و به‌گونه‌اى وانمود مى‌كند كه گويا پس از عمل هيچ اتفاقى نيفتاده و هيچ تغييرى در جان او پديد نيامده است. اين وسوسه سبب مى‌گردد آدمى به راحتى عمل زشت خود را برخود ببخشايد و از تكرار آن نيز نپرهيزد.

از سوى ديگر، هربار آدمى عمل شايسته‌اى انجام مى‌دهد، شيطان تأثير آنرا در نفس او بسيار بزرگ مى‌نماياند و چنان وانمود مى‌كند كه پس از انجام عمل وضعيت انسان بسيار مطلوب شده است. اين وسوسه موجب مى‌شود انسان به عُجب آيد و احساس استغنا كند و از حركت بازايستد. آنگاه اگر با قراين و شواهدى براى او معلوم شود كه عمل كوچك او چنان اثر سترگى درپى نداشته، به‌جهت انتظار نادرستي كه شيطان از آن عمل ايجاد كرده، مأيوس و سرخورده مى‌شود و بدين‌رو از تكرار عمل دست مى‌شويد و ديگر به تكامل يا اصلاح خود نمى‌انديشد و يا مقامات بلند انسانى را در قياس با همت خويش انكار مى‌كند.

در حقيقت شيطان در مواجهه باكردار زشت انسان، گزاره سوم (تأثير قطعى عمل) را كم‌فروغ و گزاره چهارم (نامحسوس بودن اثر هر عمل) را بسيار برجسته مى‌كند. و از اين سو در برابر عمل نيك، گزاره چهارم را انكار و گزاره سوم را تصديق مى‌نمايد.

٥. دشوارى تحصيل ملكه و لزوم استقامت: دوران پيدايش ملكه بر آدمى سخت مى‌گذرد. كسي كه واجد ملكه نيست، توان بسيارى به‌كار مى‌گيرد و زمان زيادى معطل مى‌شود، اما در اوايل محصول چندانى به چنگ نمى‌آورد و اين كافى است تا انسان ضعيف را به ستوه آورد.[١] خداوند بدين افراد چنين بشارت مى‌دهد:

و به درستي كه پس از هر سختى، آسانى است.[٢]

٦. دقت در مراحل كسب ملكه: توجه و دقت بيشتر در مراحل ايجاد ملكه، در پيدايش آن

[١] - تمركز و نظم در عمل بايد توأم با اعتماد به وعده‌هاى خداوند باشد؛ چنانكه در قرآن كريم مى‌خوانيم:« وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا؛ هركس در راه ما مجاهدت كند، او را در مسيرهاى خود هدايت مى‌كنيم.»( عنكبوت( ٢٩): ٦٩.)

[٢] -« سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا.»( طلاق( ٦٥): ٧؛ الشرح( ٩٤): ٥ و ٦.)