اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٢٣ - براى تأمل و پژوهش
كه در دسترس او نيست، مىنگرد و از اين فقر و نادارى رنج مىبرد.١ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:
فرزند آدم اگر دو دشت طلا داشته باشد، سومى آنها را مىخواهد.٢
از آنجا كه شخص حريص پيوسته در نياز است و نياز نيز همواره رنجآور، ثمره حرص، رنج و عذابى است بىپايان.٣
بدينترتيب حرصورزى انسان را ناراضى و رنجور مىسازد. آنگاه ممكن است درصدد يافتن مقصر برآيد و اين محنت را به گردن خدا نهاده، او را ستمگر، بىحكمت، فاقد رحمت و محكوم انگارد، يا اساسا او را انكار، و جهانى چنين تيره و بىسامان را زاييده تصادفى كور قلمداد كند.٤
نيازمندى برآمده از حرص اضطرار ايجاد مىكند و انسان را وامىدارد تا براى دستيابى به تمناهاى خود به هر كارى دست زند، يا هر رذيلتى را بپذيرد. هنگامى كه نيازهاى حقيقى ارزشها را از ياد مىبرد، چگونه با نيازهاى فزاينده حرصانگيز پاييندى به اخلاق برجاى خواهد ماند؟٥ گذشته از اين، وقتى برخوردارى از دنيا نهايت آرزوى شخص باشد، نظام ارزشهاى او دگرگون مىشود و اخلاق خوب و رفتار درست به گونهاى تفسير مىگردد كه به تأمين هرچه بيشتر دنياطلبى بينجامد، در اين صورت منش فرد به پستى مىگرايد، در حالى كه مىپندارد نيك عمل مىكند.٦ بدينسان، حرص قدر انسان را فرومى كاهد.٧
حريص بر دنيا همچون كرم ابريشم است كه هرچه بيشتر بر گرد خود مىپيچد، راه بيرون
(١) . الحريص فقير و لو ملك الدنيا بحذافيرها. (همان، ح ٦٦٣٠.)
(٢) . لو كان لابن آدم و اديان من ذهب لا بتفي و راههما ثالثا و لا يملأ جوف ابن آدم الاّ التراب و يتوب الله على من تاب. (مسعود بن عيسى ورام، تنبيه الخواطر و تزهه النواظر (مجموعه ورام)، ج ١ ص ١٦٣.)
(٣) . ثمرة الحرص العناء. (عبد الواحد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٦٥٩٣): ثمرة الحرص النصب. (همان، ح ٦٥٩٤): الحرص عناء مؤيّد. (همان، ح ٦٥٩٠.)
(٤) . الحرص يفسد الايفان. (همان، ح ٦٦٣٧.)
(٥) . الحرص موقع في كثير [كبير] العيوب [- الذنوب]. (همان، ح ٦٦٣٩.)
(٦) . «يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً.» (كهف (١٨):١٠٤.)
(٧) . الحرص ينقص قدر الرجل و لا يزيد في رزفه، (عبد الواحد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٦٦٢٨.)