مالكيت آنان بر زمين مى‌شود؛ زيرا «فاء» در «فهى لهم»، «فاء» نتيجه و تفريع است كه دلالت دارد بر آنكه مالكيت آنان بر زمين در نتيجه كار آنها در زمين و احياء زمين توسط آنها است.

٤- ٣. شيخ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَينِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يحْيى، عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِى، قَالَ:

«سُئِلَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ (ع) عَنِ السَّوَادِ مَا مَنْزِلَتُهُ. فَقَالَ: هُوَ لِجَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ لِمَنْ هُوَ الْيوْمَ، وَ لِمَنْ يدْخُلُ فِى الْإِسْلَامِ بَعْدَ الْيوْمِ، وَ لِمَنْ لَمْ يخْلَقْ بَعْدُ. فَقُلْتُ: الشِّرَاءُ مِنَ الدَّهَاقِينِ؟ قَالَ: لَا يصْلُحُ إِلَّا أَنْ تُشْتَرَى مِنْهُمْ عَلَى أَنْ يصَيرَهَا لِلْمُسْلِمِينَ، فَإِذَا شَاءَ وَلِى الْأَمْرِ أَنْ يأْخُذَهَا أَخَذَهَا. قُلْتُ: فَإِنْ أَخَذَهَا مِنْهُ؟ قَالَ: يرُدُّ عَلَيهِ رَأْسَ مَالِهِ وَ لَهُ مَا أَكَلَ مِنْ غَلَّتِهَا بِمَا عَمِلَ»[١].

زمين سواد از آنِ تمام مسلمين است آنها كه امروز هستند و آنكس كه در آينده مسلمان مى‌شود و مسلمانى كه پس از اين به دنيا خواهد آمد. گفتم: خريد زمين از دهقانان چگونه است؟ فرمود: درست نيست، مگر آنكه زمين را از آنان خريدارى كند تا آن را به مسلمين بازگرداند كه در اين صورت ولى امر اگر خواست مى‌تواند زمين را از او بگيرد. گفتم: اگر ولى امر زمين را گرفت، بهايى كه اين شخص براى خريد زمين پرداخته چه مى‌شود؟ فرمود: سرمايه‌اى را كه پرداخته، به او پس داده مى‌شود و آنچه از ميوه‌ها و منافع زمين برداشت كرده به سبب كارى كه انجام داده از آنِ اوست.

روايت از نظر سند صحيح و بلا اشكال است، و محل شاهد در آن ذيل آن است كه فرمود: «وَ لَهُ مَا أَكَلَ مِنْ غَلَّتِهَا بِمَا عَمِلَ» كه بدين معناست: به سبب كارى كه روى زمين كرده است آنچه از زمين برداشت كرده متعلق به اوست؛ زيرا حرف «باء» در «بِمَا عَمِلَ» ظهور در سببّيت دارد؛ بنابراين معناى تحت اللفظى ذيل روايت چنين مى‌شود: «و از

[١] . همان، باب ٢١، ص ٣٦٩، حديث ٤.