فقه نظام اقتصادى اسلام
(١)
مقدمه معاونت پژوهش
١٥ ص
(٢)
پيشگفتار
١٥ ص
(٣)
درآمد
١٩ ص
(٤)
مبحث نخست مفهوم نظام اقتصادى و رابطه آن با مكتب و علم اقتصاد
٢١ ص
(٥)
تعريف واژگان اصلى
٢١ ص
(٦)
الف) اقتصاد
٢١ ص
(٧)
ب) فعاليت اقتصادى
٢٣ ص
(٨)
ج) نظام اقتصادى
٢٥ ص
(٩)
نظامهاى اقتصادى
٢٩ ص
(١٠)
1 نظام تيولى
٢٩ ص
(١١)
2 نظام پيشهورى
٣٠ ص
(١٢)
3 نظام سرمايهدارى
٣١ ص
(١٣)
4 نظام اقتصادى سوسياليستى يا اشتراكى
٣٤ ص
(١٤)
5 نظام اقتصاد تعاونى يا صنفى
٣٦ ص
(١٥)
6 نظام اقتصادى اسلام
٣٧ ص
(١٦)
د جهانبينى اقتصادى
٣٨ ص
(١٧)
ه مكتب اقتصادى
٣٩ ص
(١٨)
و علم اقتصاد
٣٩ ص
(١٩)
ز نظام اقتصادى اسلام
٣٩ ص
(٢٠)
مبحث دوّم اسلام و نظام اقتصادى
٤١ ص
(٢١)
مبحث سوّم فقه نظام اقتصادى به چه معناست؟
٥١ ص
(٢٢)
مبحث چهارم منابع استنباط نظام اقتصادى اسلام
٥٣ ص
(٢٣)
مبحث پنجم روش استنباط نظام اقتصادى
٥٥ ص
(٢٤)
فصل اول جهانبينى اقتصادى
٦١ ص
(٢٥)
الف- جهانبينى اقتصادى ماركسيسم
٦٣ ص
(٢٦)
نگاهى به جهانبينى عمومى مادّى
٦٦ ص
(٢٧)
1 اصالت مادّه
٦٦ ص
(٢٨)
2 تكامل ديالكيتكى
٦٨ ص
(٢٩)
نقدى كوتاه بر جهانبينى اقتصادى ماركسيسم
٦٩ ص
(٣٠)
1 تضادّ طبقاتى
٧٠ ص
(٣١)
2 تكامل اجتماعى
٧٢ ص
(٣٢)
3 روبنا و زيربنا در ساختار اجتماعى
٧٦ ص
(٣٣)
ب- جهانبينى اقتصادى نظام سرمايهدارى (ليبرال كاپيتاليسم)
٧٩ ص
(٣٤)
ج- جهانبينى اقتصادى اسلام
٨٢ ص
(٣٥)
1 اصل توحيد
٨٣ ص
(٣٦)
2 اصل نظم و تقدير عادلانه و حكيمانه حاكم بر جهان
٨٣ ص
(٣٧)
3 دنيا دريچهاى است به سوى زندگى جاودان اخروى
٨٤ ص
(٣٨)
اصول كلّى جهانبينى اقتصادى اسلام
٨٥ ص
(٣٩)
1 اصل مالكّيت نخستين خداوند
٨٥ ص
(٤٠)
2 اصل مالكيت طولى
٨٦ ص
(٤١)
3 اصل خلافت انسان از سوى خدا
٨٧ ص
(٤٢)
4 اصل مسئوليت انسان
٨٩ ص
(٤٣)
5 اصل جاودانگى انسان و مفهوم حيات جاودانه
٩٣ ص
(٤٤)
نقش جهانبينى اقتصادى اسلام در نظام اقتصادى
٩٤ ص
(٤٥)
الف) مفاهيم اقتصادى
٩٥ ص
(٤٦)
1 سود و زيان
٩٥ ص
(٤٧)
2 فعاليت اقتصادى
٩٩ ص
(٤٨)
3 توسعه اقتصادى
١٠٤ ص
(٤٩)
ب) انگيزههاى فعاليت اقتصادى
١٠٤ ص
(٥٠)
1 مسئوليت الهى
١٠٥ ص
(٥١)
2 خودكفايى و بىنيازى
١٠٧ ص
(٥٢)
3 توانگرى هدفدار و زمينهساز نيكوكارى
١٠٩ ص
(٥٣)
4 رفاه و آسايش
١١٠ ص
(٥٤)
ج- اهداف نظام اقتصادى اسلام
١١٢ ص
(٥٥)
1 عدالت فردى و اجتماعى
١١٣ ص
(٥٦)
2 آبادانى و عمارت زمين
١١٧ ص
(٥٧)
3 رفاه و توسعه
١٢٠ ص
(٥٨)
فصل دوم مكتب اقتصادى اسلام
١٢٥ ص
(٥٩)
بخش اول نظريه توزيع نخستين
١٢٩ ص
(٦٠)
الف- مفهوم توزيع
١٢٩ ص
(٦١)
ب- مفهوم ثروت
١٣٠ ص
(٦٢)
نظريه توزيع نخستين در اقتصاد اسلامى
١٣٥ ص
(٦٣)
الف- مالكيت دولت
١٣٥ ص
(٦٤)
ب- مالكيت عمومى
١٤٢ ص
(٦٥)
ج- مالكيت خصوصى
١٤٦ ص
(٦٦)
نظريه منشأيت كار براى مالكيت خصوصى ثروتهاى نخستين
١٤٨ ص
(٦٧)
قسمت اول كلّيات نظريه منشأيت كار براى مالكيت خصوصى
١٤٨ ص
(٦٨)
مطلب اول بخش اثباتى تئورى منشأيت كار براى مالكيت خصوصى
١٤٩ ص
(٦٩)
آيات كريمه قرآنى
١٤٩ ص
(٧٠)
روايات
١٥١ ص
(٧١)
1 روايات ابواب احياء موات
١٥١ ص
(٧٢)
2 روايات ابواب مزارعه
١٥٩ ص
(٧٣)
3 روايات باب اجاره
١٦١ ص
(٧٤)
4 روايات باب بيع
١٦٥ ص
(٧٥)
5 روايات باب غصب
١٧٢ ص
(٧٦)
6 روايات باب رهن
١٧٣ ص
(٧٧)
7 روايات باب لقطه
١٧٥ ص
(٧٨)
8 روايات ابواب الصيد
١٨١ ص
(٧٩)
مطلب دوم بخش سلبى نظريه منشأيت كار براى مالكيت خصوصى
١٨٣ ص
(٨٠)
آيات قرآنى
١٨٣ ص
(٨١)
روايات
١٨٤ ص
(٨٢)
1 روايات وارده درباره نفى «حمى» يا قرُقگاه
١٨٤ ص
(٨٣)
2 روايات باب اجاره
١٨٦ ص
(٨٤)
3 روايت باب مضاربه
١٩٤ ص
(٨٥)
4 روايت باب صيد
١٩٥ ص
(٨٦)
5 روايات باب احياء موات
١٩٦ ص
(٨٧)
اشكال
١٩٨ ص
(٨٨)
پاسخ اشكال
٢٠١ ص
(٨٩)
اشكال ديگر
٢٠٣ ص
(٩٠)
دسته اوّل روايات بيع مرابحه و ساير روايات دالّ بر حليت سود بازرگانى
٢٠٣ ص
(٩١)
دسته دوم روايات باب اجاره
٢٠٦ ص
(٩٢)
دسته سوم روايات باب مزارعه
٢٠٧ ص
(٩٣)
پاسخ اشكال
٢٠٩ ص
(٩٤)
قسمت دوم تفصيل نظريه
٢١٩ ص
(٩٥)
مبحث اول تعريف كار اقتصادى منشأ اثر در مالكيت ثروت طبيعى
٢٢٠ ص
(٩٦)
مبحث دوم ضوابط و ملاكهاى كار اقتصادى منشأ مالكيت
٢٢١ ص
(٩٧)
نوع اول ايجاد ثروت جديد
٢٢٢ ص
(٩٨)
نوع دوّم ايجاد بهرهزايى در ثروتهاى خام
٢٢٧ ص
(٩٩)
سوّمين نوع كار اقتصادى در ثروتهاى طبيعى
٢٣٣ ص
(١٠٠)
تحجير به عنوان آغاز بهرهبردارى از ثروت طبيعى
٢٣٥ ص
(١٠١)
شرايط تحجير
٢٣٥ ص
(١٠٢)
تبيين فقه حيازت وتحجير، وآثار اقتصادى آنها
٢٣٦ ص
(١٠٣)
مطلب اوّل تعريف حيازت
٢٣٧ ص
(١٠٤)
مطلب دوّم تعريف تحجير
٢٤٠ ص
(١٠٥)
مطلب سوم فرق حيازت با تحجير
٢٤٥ ص
(١٠٦)
مطلب چهارم تعيين آثار اقتصادى هر يك از حيازت و تحجير
٢٤٧ ص
(١٠٧)
مبحث سوم حدود و قلمرو نظريه منشأيت كار براى مالكيت ثروتهاى نخستين
٢٥١ ص
(١٠٨)
جمع بندى نظريه توزيع نخستين و تطبيقات آن
٢٧١ ص
(١٠٩)
الف- جمع بندى
٢٧١ ص
(١١٠)
ب- تطبيقات
٢٧٢ ص
(١١١)
مقايسه نظريه اسلام در توزيع نخستين با كاپيتاليسم و ماركسيسم
٢٨٨ ص
(١١٢)
نقد ديدگاه كاپيتاليسم در توزيع نخستين ثروتهاى طبيعى
٢٨٩ ص
(١١٣)
مقايسه ديدگاه اسلام در توزيع نخستين با ديدگاه ماركسيسم
٢٩٠ ص
(١١٤)
نقد نظريه كار- ارزش ماركس
٢٩٦ ص
(١١٥)
مطلوبيت ناشى از نياز و كميابى اساس ارزش كالاست
٣٠٢ ص
(١١٦)
كتابنامه
٣٠٥ ص
(١١٧)
نمايهها
٣٠٩ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص

فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٠١ - ٢ فعاليت اقتصادى

كيست آنكه خدا را قرض نيكو دهد تا خداوند برايش چند برابر بسيار كند و خداست كه بسته مى‌دارد و مى‌گشايد و به سوى او بازخواهيد گشت.

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ‌[١]؛

كيست آنكه خدا را قرض نيكو دهد تا خداى آن را براى او چند برابر كند و پاداشى نيكو براى او خواهد بود.

إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَ الْمُصَّدِّقاتِ وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضاعَفُ لَهُمْ وَ لَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ‌[٢].

صدقه دهندگان مرد و زن را كه به خداوند قرض نيكو مى‌دهند چند برابر خواهيم داد و براى آنان پاداشى كريمانه خواهد بود.

همانگونه كه در اين آيات ملاحظه مى‌شود، انفاق در راه خدا به عنوان قرض حسن و وام نيكو به خداى متعال معرفى شده است كه سود سرشارى براى وام دهنده درپى دارد. در اين سود سرشار نه تنها سود چند برابر عايد وام دهنده خواهد شد، بلكه افزون بر آن، اجر كريم كه بهشت و لذت‌هاى جاودان آن است نصيب وى خواهد شد.

ج) مفهوم سود يا ربا: در جهان‌بينى اقتصادى اسلامى سود پول يا ربا نيز مفهوم جديدى پيدا مى‌كند؛ در اين مفهوم جديد آنچه در نظام سرمايه‌دارى به عنوان سود پول يا ربا معرفى مى‌شود سود نيست بلكه زيان است؛ زيرا اگر نفع محدودى در اين دنيا درپى دارد، به زيان نابود كننده و مهلكى منجر مى‌شود كه آن نفع محدود را تباه و شقاوت و بدبختى دائم را دامنگير سرمايه‌دار مى‌كند.


[١] . سوره حديد: ١١.

[٢] . همان: ١٨.