قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٩٣ - ٢ فروتنى در پيشگاه والدين

گونه‌اى پسنديده است كه آنان فروتنى و خضوع فرزند خود را حس كنند و مهر و محبت او را آشكارا دريابند تا در ازاء دستگيرى‌هاى فرزند، احساس شرمندگى و حقارت بر آن‌ها عارض نشود.[١]

قرآن كريم در سه آيه ديگر، نيكى و احسان به پدر و مادر را سفارش كرده است.[٢] اين تكرار، نشان از اهميت نيكى به والدين است. البته تعبير قرآن كريم در اين آيات، احسان و نيكى به پدر و مادر است اما به روشنى پيداست كه احسان و نيكى همراه با فروتنى، مطلوب است و با فخرفروشى و تكبّر، پسنديده نيست و اجر و پاداشى ندارد.

ميان تواضع در پيشگاه خدا و نيز در برابر پدر و مادر يا كسانى كه در حكم والدين‌اند، با تواضع نزد مردم، تفاوت وجود دارد و آن اين است كه فروتنى در نزد گروه نخست بايد با تذلّل همراه باشد زيرا آنان ولى نعمت‌اند. ازاين رو، بنده يا فرزند، بايد براى پروردگار يا پدر و مادر خويش، پر و بال بگشايد و با تذلل، محبّت و نيكى كند. اين در حالى است كه فروتنى پيامبر خدا (ص) نسبت به مؤمنان فقط از روى محبت است. استاد جوادى آملى در بيان تفاوت اين دو نوع تواضع مى‌نويسد:

اين پر و بال گشودن (فروتنى فرزند براى والدين)، با نوعى ترحّم و تذلّل به معناى ذلولانه، آميخته است؛ امّا پر و بال گشودن پيامبر (ص) از روى محبت و رئوفانه است نه ذلولانه.[٣]

[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٣، ص ٨١ و ٨٢.

[٢]. بقره: ٨٣، نساء: ٣٦، انعام: ١٥١.

[٣]. تفسير تسنيم، ج ١٤، ص ٤٣.