قرآن، كتاب اخلاق
(١)
فهرست مطالب
٥ ص
(٢)
مقدمه
١٣ ص
(٣)
درآمد
١٧ ص
(٤)
اخلاق
١٨ ص
(٥)
فضايل اخلاقى
٢١ ص
(٦)
رابطه دين و اخلاق
٢١ ص
(٧)
رابطه اخلاق و قرآن
٢٢ ص
(٨)
شاكله
٢٣ ص
(٩)
انواع فضايل اخلاقى
٢٧ ص
(١٠)
فصل اول فضايل اخلاقى فردى
٢٩ ص
(١١)
عزت نفس
٣١ ص
(١٢)
واژهشناسى عزت
٣١ ص
(١٣)
كاربردشناسى عزت در قرآن و حديث
٣٢ ص
(١٤)
انواع عزت انسان
٣٣ ص
(١٥)
عزت نفس انسان
٣٦ ص
(١٦)
عوامل عزت نفس
٣٧ ص
(١٧)
1 آگاهى از حرمت نفس
٣٧ ص
(١٨)
2 آگاهى از توانمندىهاى خداداد
٣٨ ص
(١٩)
3 عقل و خرد
٣٩ ص
(٢٠)
4 دانش
٤٠ ص
(٢١)
5 تقوا
٤٢ ص
(٢٢)
6 توكل
٤٣ ص
(٢٣)
توكل
٤٥ ص
(٢٤)
واژهشناسى توكل
٤٥ ص
(٢٥)
معناى اصطلاحى توكل
٤٦ ص
(٢٦)
جايگاه توكل
٤٨ ص
(٢٧)
عوامل توكل
٥٠ ص
(٢٨)
الف - لوازم معرفتى توكل
٥٠ ص
(٢٩)
1 آگاهى از مهربانى خدا
٥١ ص
(٣٠)
2 باور به آگاهى خداوند از خير و صلاح بنده
٥٢ ص
(٣١)
3 باور به خيرخواهى خداوند براى بندگان
٥٣ ص
(٣٢)
4 باور به توانمندى و قدرت خدا
٥٤ ص
(٣٣)
5 ناتمام نماندن وكالت خداوند
٥٦ ص
(٣٤)
6 انجام درست و كامل وكالت از سوى خداوند
٥٧ ص
(٣٥)
ب - لوازم عملى توكل
٦٠ ص
(٣٦)
1 تلاش و حركت
٦١ ص
(٣٧)
2 نااميدى از مخلوق
٦٢ ص
(٣٨)
3 باور به توانمندىهاى خود(اعتماد به نفس)
٦٤ ص
(٣٩)
4 صبر و شكيبايى
٦٦ ص
(٤٠)
5 نترسيدن از سرانجام كار
٦٨ ص
(٤١)
6 خشنودى از سرانجام كار
٧٠ ص
(٤٢)
پرسش و پاسخ
٧١ ص
(٤٣)
پرسش نخست
٧١ ص
(٤٤)
پرسش دوم
٧٤ ص
(٤٥)
پرسش سوم
٧٦ ص
(٤٦)
رهآورد توكل
٧٧ ص
(٤٧)
1 كفايت كردن خداوند
٧٧ ص
(٤٨)
2 آرامش و طمأنينه نفس
٧٩ ص
(٤٩)
3 توانمندى و بىنيازى
٨٠ ص
(٥٠)
4 تضمين مصالح و منافع
٨٢ ص
(٥١)
صبر
٨٥ ص
(٥٢)
اهميت صبر
٨٦ ص
(٥٣)
واژهشناسى صبر
٨٨ ص
(٥٤)
انواع صبر
٩١ ص
(٥٥)
1 صبر بر ترك
٩١ ص
(٥٦)
الف - صبر بر مصيبت
٩٢ ص
(٥٧)
ب - صبر بر معصيت
٩٤ ص
(٥٨)
ج - صبر بر خواهشهاى حلال نفسانى
٩٦ ص
(٥٩)
2 صبر بر عمل
٩٧ ص
(٦٠)
3 صبر مركب(تركيبى)
١٠١ ص
(٦١)
انواع ديگر صبر
١٠٣ ص
(٦٢)
1 صبر سودمند(پسنديده)
١٠٣ ص
(٦٣)
2 صبر غير سودمند
١٠٣ ص
(٦٤)
3 صبر زيانبار(ناپسند)
١٠٤ ص
(٦٥)
عوامل افزايش صبر
١٠٥ ص
(٦٦)
1 آگاهى از طبيعت زندگى مادى(دنيا)
١٠٥ ص
(٦٧)
2 آگاهى از فقر نفس خويش
١٠٧ ص
(٦٨)
3 يقين به پاداش شايسته خداوند
١٠٨ ص
(٦٩)
4 يقين به گشايش در كار
١٠٩ ص
(٧٠)
5 آگاهى از سرگذشت صابران
١١٠ ص
(٧١)
6 استمداد از خداوند
١١٢ ص
(٧٢)
صفات ناسازگار با صبر
١١٣ ص
(٧٣)
1 عجله و شتاب
١١٣ ص
(٧٤)
2 غضب و خشم
١١٤ ص
(٧٥)
3 ضيق صدر(تنگى سينه)
١١٥ ص
(٧٦)
حيا
١١٩ ص
(٧٧)
واژهشناسى حيا
١١٩ ص
(٧٨)
خاستگاه حيا
١٢١ ص
(٧٩)
مؤلفههاى حيا
١٢٢ ص
(٨٠)
1 باور به زشتى رفتار
١٢٣ ص
(٨١)
2 اهميت آبرو و حرمت نفس
١٢٣ ص
(٨٢)
3 باور به حضور هميشگى ناظر محترم
١٢٣ ص
(٨٣)
كاربردشناسى حيا در قرآن
١٢٤ ص
(٨٤)
مؤلفههاى حيا در قرآن
١٢٧ ص
(٨٥)
انواع ناظر محترم از منظر قرآن
١٣٠ ص
(٨٦)
انواع حيا
١٣٤ ص
(٨٧)
آفت حياى عقل
١٣٦ ص
(٨٨)
پيامد بىحيايى
١٣٩ ص
(٨٩)
عفت
١٤١ ص
(٩٠)
واژهشناسى عفت
١٤٢ ص
(٩١)
معناى اصطلاحى عفت
١٤٢ ص
(٩٢)
كاربردشناسى عفت در قرآن و حديث
١٤٤ ص
(٩٣)
عفت جنسى
١٤٤ ص
(٩٤)
راهكارهاى قرآنى عفت از شهوت جنسى
١٤٥ ص
(٩٥)
1 چشم فرو بستن از نامحرم
١٤٦ ص
(٩٦)
2 ازدواج
١٤٨ ص
(٩٧)
3 حجاب
١٥٤ ص
(٩٨)
رابطه حجاب و عفاف
١٥٥ ص
(٩٩)
پرسش و پاسخ
١٦٠ ص
(١٠٠)
عفت مالى(اقتصادى)
١٦٥ ص
(١٠١)
ابعاد عفت مالى
١٦٥ ص
(١٠٢)
1 دورى از مال حرام
١٦٦ ص
(١٠٣)
2 درخواست نكردن از مردم
١٦٨ ص
(١٠٤)
فصل دوم فضايل اخلاق اجتماعى
١٧٣ ص
(١٠٥)
تواضع
١٧٥ ص
(١٠٦)
واژهشناسى تواضع
١٧٥ ص
(١٠٧)
چرايى فروتنى
١٧٧ ص
(١٠٨)
1 آگاهى از كرامت نفس انسان
١٧٩ ص
(١٠٩)
2 آگاهى از فقر نفس خويش
١٨٢ ص
(١١٠)
3 حب ذات و نفس
١٨٥ ص
(١١١)
4 تقوا، معيار ارزشمندى
١٨٧ ص
(١١٢)
فلسفه فروتنى
١٨٨ ص
(١١٣)
گستره فروتنى
١٩١ ص
(١١٤)
1 فروتنى در پيشگاه خداوند
١٩١ ص
(١١٥)
2 فروتنى در پيشگاه والدين
١٩٢ ص
(١١٦)
3 فروتنى با مؤمنان
١٩٤ ص
(١١٧)
انواع فروتنى
١٩٧ ص
(١١٨)
1 فروتنى رفتارى
١٩٧ ص
(١١٩)
راه رفتن با فروتنى
١٩٨ ص
(١٢٠)
سلام كردن
٢٠٠ ص
(١٢١)
پاسخ بهتر به محبت ديگران
٢٠٠ ص
(١٢٢)
2 فروتنى گفتارى
٢٠١ ص
(١٢٣)
تأثير فروتنى در حفظ حرمت نفس
٢٠٣ ص
(١٢٤)
حد تواضع
٢٠٤ ص
(١٢٥)
مهربانى
٢٠٧ ص
(١٢٦)
جايگاه مهر ورزى
٢٠٨ ص
(١٢٧)
محبت اختيارى يا غير اختيارى
٢١١ ص
(١٢٨)
رابطه مهربانى و محبت
٢١٥ ص
(١٢٩)
نظارت بر دوستى
٢٢٠ ص
(١٣٠)
صداقت در دوستى
٢٢٣ ص
(١٣١)
همراهى با دوستان در قيامت
٢٢٦ ص
(١٣٢)
خوشگمانى(حسن ظن)
٢٢٩ ص
(١٣٣)
واژهشناسى حسن ظن
٢٢٩ ص
(١٣٤)
انواع«ظن»
٢٣٠ ص
(١٣٥)
ابعاد حسنظن
٢٣١ ص
(١٣٦)
1 خوشگمانى به خداوند
٢٣٢ ص
(١٣٧)
2 خوشگمانى به خود
٢٣٥ ص
(١٣٨)
3 خوشگمانى به همنوعان
٢٣٨ ص
(١٣٩)
الف - حسن ظن به مؤمنان
٢٣٨ ص
(١٤٠)
ب - حسن ظن به غير مؤمنان
٢٣٩ ص
(١٤١)
4 خوشگمانى به كائنات
٢٤٢ ص
(١٤٢)
عفو
٢٤٥ ص
(١٤٣)
واژهشناسى عفو
٢٤٦ ص
(١٤٤)
تفاوت«عفو» و«صفح»
٢٤٧ ص
(١٤٥)
جايگاه عفو
٢٤٨ ص
(١٤٦)
تفاوت ارزش«كظم غيظ» و«عفو»
٢٥١ ص
(١٤٧)
چند نكته در باره عفو
٢٥٢ ص
(١٤٨)
پرسش و پاسخ
٢٥٧ ص
(١٤٩)
دستاوردهاى عفو
٢٦١ ص
(١٥٠)
كلام پايانى
٢٦١ ص
(١٥١)
كتابنامه
٢٦٣ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص

قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٤٧ - ١ چشم فرو بستن از نامحرم

بپوشانند. اين آيه به جاى نهى از چشم‌چرانى، به پوشيدن و فروبستن چشم فرمان مى‌دهد و سپس به مؤمنان مى‌فرمايد عورت خودتان را هم از نگاه نامحرم بپوشانيد؛ يعنى به عورت يا اندامى كه نگاه كردن به آن حرام است نظر نيفكنيد. از سوى ديگر در آيه بعد نيز همين دو تكليف را بر عهده زنان مؤمن مى‌گذارد.[١] بنابراين در اين دو آيه، محافظت از فروج به معناى پوشاندن عورت است تا ديگرى به آن نظر نكند. اين معنا از حديث امام صادق (ع) روشن مى‌شود كه فرمود: «حفظ فروج در تمام آيات قرآن، به معناى خوددارى از زناست، مگر در اين آيه كه به معناى پوشش است تا هيچ كس به عورت ديگرى نگاه نكند؛ براى مرد حلال نيست كه به عورت مرد ديگرى نگاه كند و بر زن نيز جايز نيست كه به عورت زن ديگرى نظر كند».[٢] پس اگر نگاه كردن به عورت همجنس، بر مردان و زنان حرام باشد، نگاه به عورت جنس مخالف به طريق اولى حرمت دارد. اين مسئله را علامه طباطبايى اين گونه بيان كرده است:

و چون اين فرمان مطلق است، نگاه به زن اجنبى را بر مردان، و نگاه به مرد اجنبى را بر زنان حرام كرده است.[٣] و اما اين كه در آيه ٣١ فرمود: وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها كلمه «ابداء» به معناى آشكار ساختن است و مراد از «زينت زنان» مواضع زينت است؛ زيرا اظهار خود زينت از قبيل گوشواره و دست‌بند حرام‌


[١]. نور: ٣١: وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‌ جُيُوبِهِنَ‌؛ و به زنان مؤمن بگو نگاه خويش را پائين آورند و عورت خويش را بپوشانند و زينت خود را آشكار نكنند مگر آنچه ظاهر است و مقنعه‌هاى خود را بر روى سينه‌هاى خود پايين بياورند.

[٢]. ر. ك: تفسير الصافى، ج ٣، ص ٤٢٩؛ ترجمه مجمع البيان، ج ١٧، ص ١٢٧.

[٣] ر. ك: ترجمه تفسير الميزان، ج ١٥، ص ١٥٥ و ١٥٦.