قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٩٧ - ١ فروتنى رفتارى

تواضع فقط به پيامبر توصيه نشده است، بلكه مؤمنان نيز مكلّفند تا با برادران ايمانى خود فروتن و مهربان باشند. لذا خداوند در آيه ديگرى مؤمنان را خطاب مى‌كند و به آنان اين‌گونه هشدار مى‌دهد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، هر كس از شما از دين خود برگردد [ضررى به خدا نمى‌رساند]، خدا در آينده جماعتى را پديد مى‌آورد كه آنها را بسيار دوست مى‌دارد و آنها نيز خدا را بسيار دوست خواهند داشت. آنان برابر مؤمنان، فروتن و برابر كافران، بسيار نيرومند و انعطاف ناپذيرند».[١]

انواع فروتنى‌

قرآن كريم، مؤمنان را به فروتنى توصيه مى‌كند. فروتنى به دو نوع رفتارى و گفتارى تقسيم مى‌شود. بديهى است رفتار و گفتار فروتنانه، حاكى از وجود اين سجيه اخلاقى در نهاد آدمى است.

١. فروتنى رفتارى‌

وجود صفت اخلاقى فروتنى در ضمير انسان بى آن كه تحقق خارجى داشته باشد بى‌معناست؛ چرا كه بدون نمود خارجى، آثار و بركات فروتنى به دست نمى‌آيد. در واقع، برخوردارى از فضايل اخلاقى، به ادعا نيست بلكه به تحقق آن در خارج و آشكار شدن مظاهر آن در رفتار آدمى است. موارد ذيل از جمله مصاديق رفتارهاى فروتنانه به شمار مى‌رود:

[١]. مائده: ٥٤: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ.