قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٩٦ - ٣ فروتنى با مؤمنان

قرآن كريم اشاره شده است. خداوند در اين آيه، پيامبر خود را خطاب مى‌فرمايد:

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ.[١]

يقيناً مهر و محبتى از سوى خداست كه با ايشان نرم (يعنى فروتن و خوش‌اخلاق) گشتى؛ و اگر تندخو و سنگدل مى‌بودى، آنان از اطراف تو پراكنده مى‌شدند.

به نظر مى‌رسد در اين آيه خداوند خطابش به پيامبر است و با كنايه، رمز موفقيت را در تبليغ رسالت، مهربانى و فروتنى بر مى‌شمرد و از آن حضرت مى‌خواهد كه با مردم مهربان و خوش‌خو و فروتن باشد تا از گِردش متفرق نشوند و از فيوضات آن حضرت در امر هدايت محروم نگردند. بر اين اساس نقش پيامبر (ص) همانند پدرى است كه اگر با فرزندانش مهربان و فروتن نباشد، فرزندان، دلسوزى‌هاى پدر را به جان نمى‌خرند و در دام دوستان ناباب گرفتار و از سعادت دور مى‌شوند. ازاين‌رو آن حضرت به امام على (ع) فرمود: «اى على! من و تو پدران اين امَّتيم».[٢]

البته نبايد از نظر دور داشت كه اين نوع فروتنى، از سوى مقامى عالى نسبت به مقام دانى ابراز مى‌شود و از كاركردهاى مهم آن، موفقيت فرد متواضع در امر تربيت است و نكته درس‌آموز آن نيز آن است كه مربى، بدون مهربانى و تواضع نسبت به شاگردان و افراد تحت تربيتش، هرگز موفق نمى‌شود.

[١]. آل عمران: ١٥٩.

[٢]. الأمالى، صدوق، ص ٤١١، ح ١٣:« يا على! انا و انت ابوا هذه الامة».