رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٩٣ - ابعاد مراقبت نفس

در سختگيرى بر نفس را تأييد نمى‌كند و شدت فراتر از طاقت را روا نمى‌دارد. ازاين‌رو به نظر مى‌رسد براى جلوگيرى از تنفر و انزجار نفس از شيوه‌هاى تربيتى، زياده‌روى در سختگيرى بر خود پذيرفته نيست و اثر نامطلوب به بار خواهد آورد. در سفارش‌هاى پيامبر خدا (ص) به اميرالمؤمنين (ع) آمده است:

«يا على ... تؤدب نفسك و أهلك و و لدك و جيرانك على حسب الطاقة؛[١]

اى على، نفس خود و همسر و فرزندان و همسايه‌هايت را به اندازه طاقتشان ادب كن».

بنابراين براى تربيت افراد و از جمله تربيت خود، بايد به ظرفيت و ميزان تحمل نفوس توجه كرد و بيش از اندازه بر آن‌ها سخت نگرفت تا از اين رهگذر، تلاش‌هاى تربيتى ثمربخش باشد؛ زيرا در غير اين صورت ممكن است نفس انسان در برابر افراط در سختگيرى براى تخلق به اخلاق نيكو، دچار تنفر و انزجار شود و نه فقط سختگيرى‌ها اثر مطلوبى نداشته باشد، بلكه نتيجه معكوس به بار آورد و زحمات متحمل‌شده براى تربيت نفس به هدر رود. بايد به اين نكته توجه داشت كه ظرفيت‌ها و توان افراد متفاوت است و براى همه نفوس نمى‌توان نسخه واحد تجويز كرد.

...

[١]. الخصال: ص ٥٤٣- ٥٤٤.