رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢١١ - عوامل عزت نفس

و در حد و اندازه توشه همراهان خود خوار شود.[١] ايشان مى‌فرمايد:

لا ينبغى للمؤمن أن يذل نفسه، قيل له: و كيف يذل نفسه؟ قال: يتعرض لما لا يطيق.[٢]

براى مؤمن سزاوار نيست كه نفس خويش را خوار كند. گفته شد: چگونه خود را خوار مى‌كند؟ فرمود: اينكه كارى را عهده‌دار شود كه توان انجام‌دادنش را ندارد.

ايشان مى‌فرمايد:

إياك و ما تعتذر منه فإن المؤمن لا يسئ و لا يعتذر:[٣]

بپرهيز از كارى كه بايد از انجام‌دادن آن عذرخواهى كنى؛ زيرا مؤمن خطا نمى‌كند و عذرخواهى هم نمى‌كند.

به نظر مى‌رسد علت اين سفارشِ امام ششم (ع) پاسدارى از عزت نفس است؛ زيرا امام على (ع) پيش از آن حضرت فرموده است:

الاستغناء عن العذر أعز من الصدق به.[٤]

بى‌نياز بودن از عذرخواهى، عزتمندانه‌تر است از اعتراف به آن.

افزون بر آنچه گذشت، احساس عزتمندى ثابت نيست و با تغيير شرايط، سن، موفقيت‌ها و شكست‌ها تغيير مى‌يابد. براى مثال، كسى كه پى‌درپى شكست مى‌خورد يا سرزنش مى‌شود يا در معيشت و گذران زندگى خويش ناموفق است، كم‌كم عزت نفس خويش را از دست مى‌دهد و به حس حقارت مبتلا مى‌شود. لذا دورانديشى و احتياط، از جمله ويژگى‌هايى است كه مى‌تواند از عزت نفس پاسدارى كند و زمينه خوارى را از بين ببرد.

عوامل عزت نفس‌

براى احساس خودتوانمندى يا عزت نفس، در روايات عواملى برشمرده شده است. برخى از مهم‌ترينِ اين عوامل عبارت است از:

[١]. المحاسن: ج ٢ ص ٣٥٩ ح ٧٩:

[٢]. الكافى: ج ٥ ص ٦٣- ٦٤ ح ٤.

[٣]. وسائل الشيعة: ج ١٦ ص ١٥٩ ح ٢١٢٣٨؛ الكافى: ج ٥ ص ٦٣- ٦٤ ح ٤.

[٤]. وسائل الشيعة( آل البيت): ج ١٦ ص ١٥٩ ح ٢١٢٣٩.